Sto dwadzieścia cztery niezwykle smukłe kolumny z białego marmuru, a pośrodku misa dźwigana przez dwanaście lwów, z których tryska woda. To obraz, który obiegł cały świat, i serce pałacu Lwów, zbudowanego w drugiej połowie XIV wieku za panowania Muhammada V, w chwili największego wyrafinowania sztuki nasrydzkiej. Ma też dwa klucze, na które prawie nikt nie patrzy: rytm kolumn i to, co jest na posadzce.
Kolumny ustawione jak melodia
Sto dwadzieścia cztery kolumny nie są rozstawione regularnie. Stoją pojedynczo, parami i trójkami, w rytmie, który zmienia się wzdłuż galerii, tak że kiedy idziesz, perspektywa bez przerwy się otwiera i zamyka. To nie kaprys, tylko kompozycja, i działa jak metrum wersu.
Ta zasada obowiązuje w całym pałacu. Nasrydzi pracowali według ścisłych proporcji matematycznych – złoty prostokąt pojawia się wszędzie – i z takim pojmowaniem przestrzeni, które przedkłada sekwencję nad jedno ogarniające wszystko spojrzenie. Niczego nie widać w całości z jednego punktu.
Materiał też zwodzi. Kolumny są z marmuru z Macael, ale kapitele, dekoracje gipsowe i drewniane okapy to skromne materiały obrobione do granic możliwości. Alhambra robi wrażenie nie kosztownością materiałów, lecz brutalną ilością pracy, która się w nich nagromadziła.
Lwy i woda
Dwanaście lwów to zagadka rozwiązana tylko częściowo. Sugerowano, że są starsze od dziedzińca i pochodzą z innej budowli z XI wieku, choć nowsze badania skłaniają się ku datowaniu ich na sam XIV wiek. Udokumentowana jest natomiast ich funkcja: były częścią złożonego systemu hydraulicznego, a jedna z tradycji głosi, że służyły jako zegar wodny, bo co godzinę woda tryskała z innego lwa.
Spójrz pod nogi. Ze środka fontanny biegną cztery kanaliki, które przecinają dziedziniec na krzyż i prowadzą do czterech otaczających go sal. To nie dekoracja: to przedstawienie czterech rzek raju opisanych w Koranie, które zamienia cały dziedziniec w obraz obiecanego ogrodu.
Woda dopływa tu grawitacyjnie królewskim kanałem, który przez kilka kilometrów schodzi z gór. Cały system hydrauliczny Alhambry – fontanny, baseny, łaźnie, ogrody warzywne – działa bez jednej pompy, wyłącznie dzięki różnicy poziomów. To najbardziej imponujące dzieło inżynierii w całym zespole i najrzadziej wspominane.
Nie do przegapienia
Rytm kolumn
Pojedynczo, parami i trójkami, w rytmie, który otwiera i zamyka perspektywę, kiedy idziesz.
Cztery rzeki raju
Kanaliki biegnące od fontanny na krzyż przedstawiają obiecany ogród z Koranu.
Cała woda grawitacyjnie
Bez jednej pompy: królewski kanał schodzi z gór i zasila fontanny, łaźnie i ogrody.
Skromne materiały, nieskończona praca
Gips, drewno i azulejos. Alhambra robi wrażenie nie kosztownością, lecz nagromadzonymi godzinami pracy.
Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Granady
To przedostatnia część trasy przez pałace Nasrydów, po dziedzińcu Mirtów i sali Ambasadorów, a przed salą Dwóch Sióstr i wyjściem do ogrodów. Dochodzisz tu z sali Mexuar, idąc jednokierunkową trasą.
Wokół dziedzińca leżą cztery sale, które dopełniają zespół: sala Abencerrajes z kopułą z mukarnasów i legendą o rzezi możnych; sala Królów z figuralnymi malowidłami na skórze na stropie, niezwykłymi w sztuce islamu; i sala Dwóch Sióstr z najbardziej złożoną zachowaną kopułą z mukarnasów.
Uwaga praktyczna: to miejsce największego tłoku w całej Alhambrze i w środkowych godzinach dnia trudno się tu zatrzymać. Jeśli możesz wybrać godzinę, pierwsza rano i ostatnia po południu całkowicie zmieniają wrażenia.
Najczęstsze pytania
Z jakich czasów jest ten dziedziniec?
Z panowania Muhammada Piątego, z drugiej połowy czternastego wieku: to szczytowy moment sztuki Nasrydów, kiedy panowali już nad wszystkim i mogli sobie pozwolić na taką filigranową robotę. Nie pochodzi z początków dynastii, tylko z jej pełni, z czasów, gdy królestwo było małe, ale bardzo bogate i wszystko przelewało w piękno. Najlepsze stworzyli właśnie wtedy, gdy już przeczuwali, że niewiele więcej przed nimi.
Skąd wzięły się lwy?
Tu kryje się piękna zagadka. Niektórzy badacze uważają, że dwanaście lwów jest starszych od dziedzińca, że istniały już w jedenastym wieku i że Nasrydzi wykorzystali je na nowo; niektórzy sugerują nawet, że zdobiły pałac potężnego żydowskiego wezyra ówczesnej Granady. Nie jest to pewne, ale podoba mi się ta myśl: kamienne lwy, które być może widziały więcej niż jedno królestwo, zanim trafiły tutaj.
Czy dziedziniec zawsze był z gołego marmuru?
Może i nie. Wykopaliska wskazują, że środkowa część była obniżona i obsadzona mirtami i niskimi drzewkami pomarańczowymi, tak że spacerując, szło się niemal na wysokości koron, wśród zieleni i zapachu. To, co dziś widzisz tak białe i puste, było być może zagłębionym ogródkiem. A fontannę, nawiasem mówiąc, odrestaurowano kilka lat temu i znów tryska tak, jak powinna.
