Midden aan de Diagonal staat een smalle, torenhoge gevel die bewerkt is alsof het ivoor was: vensters met middenstijlen, waterspuwers, engelen, beesten en wapenschilden op elke vierkante centimeter steen. Het lijkt een gotisch paleis uit Noord-Europa dat naar Barcelona is overgeplant, en dat was precies de bedoeling. Josep Puig i Cadafalch ontwierp het rond 1906, op hetzelfde moment dat Gaudí op vijf minuten hiervandaan La Pedrera bouwde. Twee tegengestelde manieren om modern te zijn, tegelijk en aan dezelfde laan.
Puig i Cadafalch, of het verleden als avant-garde
Waar Gaudí vormen bedacht die in geen enkel repertoire bestonden, deed Puig i Cadafalch het omgekeerde: hij greep terug op de Catalaanse profane gotiek, de tijd waarin Catalonië een mediterrane grootmacht was, en dreef die op tot decoratieve uitzinnigheid. Zijn modernisme is een culturele en ook een politieke operatie, een manier om te zeggen dat deze stad een eigen roemrijk verleden had.
Hij was niet alleen architect. Hij was een serieus archeoloog – hij leidde de opgravingen van Empúries, de Griekse en Romeinse stad aan de Costa Brava –, kunsthistoricus, auteur van het standaardwerk over de Catalaanse romaanse architectuur, en politicus: tussen 1917 en 1924 was hij voorzitter van de Mancomunitat de Catalunya, het samenwerkingsverband van de Catalaanse provincies.
Het beeldhouwwerk van de gevel is van Eusebi Arnau, de grote beeldhouwer van het Catalaanse modernisme, wiens hand je in half het Eixample herkent: van hem is een groot deel van de versiering van de Casa Lleó Morera, de Casa Amatller en het Palau de la Música. Hier hakte hij een compleet bestiarium uit, Sant Jordi en de draak inbegrepen.
Twee gevels voor twee sociale klassen
Het gebouw heeft twee heel verschillende gezichten, en de reden is pure stedelijke klassenbewustheid. De kant aan de Diagonal, pronkerig en gebeeldhouwd, was die van het paleis van de baron: daar ging de familie naar binnen. De kant aan de Carrer del Rosselló, veel soberder en met erkers, hoorde bij de huurappartementen. Hetzelfde huis voert een ander verhaal, afhankelijk van naar welke straat het kijkt.
Let op de doorlopende erker op de bel-etage, met zijn vensters met middenstijlen en zijn opengewerkte galerij: dat is het meest directe gotische citaat. En let op de kraagstenen en de waterspuwers, waarin Arnau figuren met flink wat humor verstopte, inclusief verwijzingen naar ambachten en naar het moderne leven die in een middeleeuwse vormentaal binnenslopen.
Binnen zijn glas-in-loodramen, keramiek en cassetteplafonds van opmerkelijke kwaliteit bewaard gebleven, en de vestibule met de trap is een van de mooiste van het Eixample. Tegenwoordig is het gebouw de zetel van een instelling, dus of het open is voor publiek hangt af van het programma.
Niet te missen
Het bestiarium van Eusebi Arnau
Sant Jordi, draken en humoristische figuren, gehakt door de beeldhouwer die half het Eixample signeerde.
Twee gevels, twee klassen
Een gebeeldhouwd paleis aan de kant van de Diagonal, sobere huurappartementen aan de kant van de Rosselló. Hetzelfde gebouw.
De architect-archeoloog
Puig i Cadafalch groef Empúries op en was voorzitter van de Mancomunitat. De architectuur was maar een van zijn levens.
De Casa de les Punxes op honderd meter
Ook van hem, met kegelvormige bakstenen torens. Samen leggen ze zijn hele idee uit.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het paleis staat aan de Diagonal, op minder dan honderd meter van de Casa de les Punxes, het andere grote gebouw van Puig i Cadafalch in de buurt, met zijn kegelvormige bakstenen torens. Samen zijn ze het beste argument om een uur te besteden aan het modernisme dat niet van Gaudí is.
Op tien minuten lopen ligt La Pedrera, als je de Passeig de Gràcia af loopt, en op nog eens tien het Palau Macaya, van dezelfde architect, als je oversteekt naar de Passeig de Sant Joan. Die driehoek loop je in een halfuur, en hij bestrijkt bijna zijn hele repertoire.
Toegang tot het interieur is niet gegarandeerd: die hangt ervan af of er een tentoonstelling of activiteit open is. Ook als je niet naar binnen kunt, is de gevel de stop waard, en je bekijkt hem het best vanaf het trottoir aan de overkant om hem helemaal te overzien: hij is zo smal en zo hoog dat je hem van dichtbij niet ziet.
Veelgestelde vragen
Wie beitelde al die steen?
Een naam die je al half het Eixample door hoort zonder het te weten: Eusebi Arnau, de grote beeldhouwer van het modernisme. Van hem zijn deze gotische figuren op de gevel, maar ook een flink deel van het beeldhouwwerk van de Casa Lleó Morera en de Casa Amatller die je achter je hebt gelaten, en van het Palau de la Música. Hij was de beeldhouwer die alle architecten belden als ze wilden dat steen verhalen vertelde. Let op en je herkent zijn smaak voor het kleine detail, de gezichten met karakter, de verborgen humor.
Was Puig i Cadafalch alleen maar architect?
Welnee, hij was een bron van kennis. Naast huizen ontwerpen was hij archeoloog, en nog een serieuze ook: hij leidde de opgravingen van Empúries, de oude Griekse en Romeinse stad aan de Costa Brava, en bracht zo een heel stuk geschiedenis van Catalonië aan het licht. Hij was ook een van de grote kenners van de romaanse kunst. Daarom kijken zijn gebouwen zo naar het verleden: hij imiteerde stijlen niet van horen zeggen, hij kende ze van binnenuit, steen voor steen. Een architect die tegelijk half historicus en half speurder van de tijd was.
