Een stenen gevel die van boven tot onder golft, zonder één rechte hoek, met balkons van gedraaid ijzer als zeewier dat van de zeebodem is losgerukt. Officieel is het de Casa Milà, het laatste profane werk van Antoni Gaudí, gebouwd tussen 1906 en 1912. Maar niemand noemt het zo: voor iedereen is het La Pedrera, “de steengroeve”, een spottende bijnaam van de inwoners van Barcelona van toen, die het een lelijk rotsblok vonden, neergezet op hun chicste boulevard. Nu staan ze in de rij om binnen te komen.
Een gebouw zonder dragende muren
De vernieuwing zit niet in de gevel, maar erachter. La Pedrera heeft geen dragende muren: het hele gebouw rust op een constructie van pijlers en balken, en de stenen gevel hangt daaraan als een huid, zonder dragende functie. Dat betekent dat de binnenmuren naar believen verplaatst konden worden.
Het is de vrije plattegrond, het principe dat de architectuur van de 20e eeuw zou bepalen, toegepast in 1906 door een architect die nog altijd als een decoratieve excentriekeling wordt gezien. Gaudí kwam daar niet uit mode op uit: hij kwam erop uit omdat hij constructies berekende als geen ander en omdat hij gebogen gevels wilde, die met dragende muren onmogelijk op te lossen waren.
Hij voegde bovendien een helling toe zodat auto's naar een van de eerste ondergrondse parkeergarages van de stad konden rijden, in een tijd dat er nauwelijks auto's waren. En hij wilde het gebouw bekronen met een beeldengroep en een beeld van de Maagd van de Rozenkrans, wat de eigenaar schrapte na de Tragische Week van 1909, toen overal in Barcelona kerken in brand stonden. Gaudí stond op het punt het werk eraan te geven.
Het dakterras van de krijgers
Het dakterras is de reden dat je het kaartje betaalt. De schoorstenen en ventilatieopeningen zijn behandeld als beelden: torso's met een helm, gedraaide vormen, oppervlakken bekleed met trencadís – mozaïek van gebroken keramiek – en scherven van cavaflessen. Ze staan bekend als de krijgers, en er wordt gezegd dat George Lucas zich erdoor liet inspireren voor de helm van de keizerlijke soldaten, al hoort dat eerder bij de stadslegende dan bij de gedocumenteerde geschiedenis.
De route gaat ook door de zolder, onder het dak: tweehonderdzeventig bakstenen kettinglijnbogen die een ruimte vormen die op de ribbenkast van een walvis lijkt. Daar is de Espai Gaudí ingericht, met maquettes en uitleg over zijn constructiemethode, inclusief het hangmodel van touwen en gewichten, de maqueta funicular.
En de Pis de la Pedrera, een appartement dat met meubels uit die tijd is gereconstrueerd, laat zien hoe een burgerlijke familie in 1910 tussen deze golvende muren leefde. De drie niveaus – appartement, zolder en dakterras – zitten in hetzelfde kaartje.
Niet te missen
Het dakterras van de krijgers
Schoorstenen omgevormd tot beelden met een helm, bekleed met trencadís en glas van cavaflessen.
Geen enkele dragende muur
Vrije plattegrond in 1906. De gevel hangt als een huid aan de constructie: de muren binnen konden verplaatst worden.
De 270 bogen van de zolder
Een ribbenkast van een walvis in baksteen, nu de plek van de Espai Gaudí en zijn maquettes.
De garage van 1906
Een helling waarlangs auto's naar de kelder konden rijden, toen bijna niemand een auto had.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het ligt aan de Passeig de Gràcia, op vijf minuten lopen van het Illa de la Discòrdia – waar de Casa Batlló, de Casa Amatller en de Casa Lleó Morera bij elkaar staan – en op tien van het Palau Baró de Quadras, omhoog richting de Diagonal.
Het is goed om te weten dat er een avondbezoek is, met het dakterras verlicht en een projectie op de schoorstenen. Het kost meer dan het bezoek overdag en is eerder uitverkocht, maar het dakterras 's avonds, met het verlichte Eixample eromheen, is een heel andere ervaring.
Als je maar één huis van Gaudí aan de Passeig de Gràcia gaat doen en twijfelt tussen dit en de Casa Batlló: de Batlló maakt meer indruk vanbinnen en met zijn gekleurde gevel; La Pedrera wint op het constructieve deel, de zolder en het dakterras. Als je wilt weten hoe dingen overeind blijven, dit. Als kleur je interesseert, de andere.
Veelgestelde vragen
Waar lachten ze precies om?
Om alles, en zonder genade. De satirische pers van die tijd viel er hard op aan: ze tekenden haar als een hangar voor luchtschepen, als een half afgemaakte taart, als de schuilplaats van een reuzenslang. Jarenlang maakten ze er grappen over. Er ging zelfs het spotverhaal rond dat de dames geen rechte gordijnen zouden vinden voor zulke golvende ramen. Dat diezelfde spot is veranderd in bewondering lijkt me Gaudís beste wraak.
Is het waar dat er bovenop een Maagd zou komen?
Ja, en het is een bittere geschiedenis. Gaudí, zeer religieus, had het gebouw willen bekronen met een grote beeldengroep en een beeld van de Maagd van de Rozenkrans. Maar in 1909 brak de Tragische Week uit, een opstand met kerken en kloosters in brand door de hele stad, en de eigenaar, bang geworden, weigerde pertinent zo'n zichtbaar religieus symbool te plaatsen. Gaudí nam dat zo hoog op dat hij bijna het werk opgaf. Van die droom bleef alleen een vergulde inscriptie op de kroonlijst over.
Is het waar dat hier auto's naar binnen konden?
Waar, al had toen bijna niemand er een. Gaudí bedacht de Casa Milà ook van binnen als iets revolutionairs: hij ontwierp een helling zodat auto's naar binnen konden en naar een van de eerste ondergrondse parkeergarages van de stad konden afdalen. Stel je voor, een garage plannen toen op straat nog de paardenkoetsen de baas waren. Een garage bedacht voor een toekomst die zich nog niet op straat had laten zien.
