Van buiten kondigt het niets aan: een rij gotische poorten in een smalle straat in de Born. Daarachter liggen vijf paleizen uit de 13e tot de 15e eeuw, binnen met elkaar verbonden, en meer dan vierduizend werken van Picasso. De collectie is uniek in de wereld omdat ze niet draait om de beroemde Picasso maar om de Picasso die zich nog aan het vormen was: de tiener die op tien minuten hiervandaan woonde en nog tekende als Pablo Ruiz. Hij gaf de aanzet tot het museum en schonk een groot deel van de collectie, maar heeft er nooit een voet gezet.
Het museum dat zijn naam niet mocht dragen
Het museum ging in 1963 open, het eerste dat aan Picasso werd gewijd terwijl de kunstenaar nog leefde. Maar het heette niet Museu Picasso: het begon als Col·lecció Sabartés, ter ere van Jaume Sabartés, een boezemvriend en de secretaris van de schilder, die zijn eigen collectie schonk om het van de grond te krijgen.
De reden voor die naam was puur politiek. Picasso was een uitgesproken communist, had de Guernica tegen het regime geschilderd en was een van de internationale symbolen van het verzet tegen Franco. Zijn achternaam op een gevel in het Barcelona van 1963 zetten was ondenkbaar. Pas jaren later kreeg het museum de naam die het hoorde te hebben.
Picasso vertrok uit Spanje vóór het einde van de oorlog en zwoer niet terug te keren zolang Franco regeerde. Hij hield woord: hij stierf in 1973 in Frankrijk, twee jaar vóór de dictator. Hij heeft dit museum nooit gezien, al bleef hij er tot het eind werk naartoe sturen, grote schenkingen inbegrepen.
Wat je ziet, en wat niet
Het is goed om het van tevoren te weten: de Guernica hangt hier niet – die is in Madrid – en het grote kubistische werk ook niet. Wat er wel is, is zijn leertraject, en juist dat maakt de collectie onherhaalbaar. Je ziet kindertekeningen, academiestudies en vooral “Wetenschap en naastenliefde”, een enorm en volmaakt academisch doek dat hij op zijn vijftiende voltooide en waarmee hij officiële prijzen won.
Dat schilderij zien en weten wie hij daarna werd, is de kernervaring van het museum. De breuk kwam niet voort uit onkunde: het was een keuze van iemand die het vak op zijn vijftiende al volledig beheerste.
Het andere hoofdstuk is de complete reeks van achtenvijftig variaties op Las Meninas van Velázquez, geschilderd in 1957 en door Picasso in hun geheel en bij elkaar geschonken. Het is de enige plek ter wereld waar je de hele reeks kunt zien, op volgorde, en ze beslaat meerdere zalen.
Niet te missen
“Wetenschap en naastenliefde”
Een academisch doek, voltooid op zijn vijftiende. De latere breuk kwam niet doordat hij niet kon schilderen.
De 58 Meninas
De complete reeks uit 1957, in haar geheel geschonken. Nergens anders ter wereld te zien als één geheel.
Col·lecció Sabartés
Het museum ging open zonder zijn achternaam te mogen gebruiken: in 1963 was Picasso een uitgesproken vijand van het regime.
Vijf gotische paleizen
Binnenplaatsen, open trappen en cassetteplafonds uit de 13e tot de 15e eeuw, gewoon onderweg door het museum.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het museum ligt in de Carrer de Montcada, de straat met de gotische paleizen van de Born, op vijf minuten van Santa Maria del Mar en op drie van El Born Centre de Cultura i Memòria.
Reserveer online. Het is een van de drukst bezochte musea van de stad en de rijen aan de kassa zijn het hele jaar lang. Er zijn tijdvakken met gratis toegang – de middagen van bepaalde dagen en een enkele zondag per maand – waarvoor je moet reserveren en die snel vol zijn. Reken op anderhalf tot twee uur.
Een detail waar weinig mensen iets mee doen: de gebouwen zelf horen bij het bezoek. De binnenplaatsen, de open trappen en de cassetteplafonds van de paleizen zijn te zien terwijl je door de zalen loopt, dus je kijkt tegelijk naar Catalaanse profane gotiek en naar schilderkunst uit de 20e eeuw. Kijk af en toe omhoog.
Veelgestelde vragen
Waarom heette het niet vanaf het begin Museu Picasso?
Goede vraag, en het antwoord is pure politiek. Picasso was toen een verklaard communist en vijand van Franco: hij had de Guernica tegen het regime geschilderd, en zijn achternaam op een gevel zetten was delicaat. Daarom werd het museum geboren met een ander bordje, 'Col·lecció Sabartés', ter ere van Jaume Sabartés, boezemvriend en secretaris van de schilder, wiens schenking het mogelijk maakte. Pas na de dood van Franco prijkte eindelijk, zonder angst, de naam Picasso.
Bezocht Picasso zijn museum ooit?
Nee, hij heeft er nooit een voet gezet, en het doet pijn eraan te denken. Picasso verliet Spanje vóór de oorlog en zwoer niet terug te keren zolang Franco regeerde. Hij hield woord: hij stierf in Frankrijk in 1973, twee jaar vóór de dictator. Hij zag dit museum in de stad van zijn jeugd nooit, hoewel hij haar tot het einde werken bleef sturen. Hij schonk Barcelona zijn herinnering op afstand, wetend dat hij er zelf niet meer doorheen zou lopen.
Is het waar dat het zijn jeugdwerk bewaart?
Ja, en er is één stuk dat indruk op je zal maken: 'Wetenschap en naastenliefde', een enorm en academisch doek dat hij op zijn vijftiende voltooide en waarmee hij al belangrijke prijzen won. Het zien en weten wie hij daarna werd, zet je aan het denken: het genie van de avant-garde begon met schilderen als de oude meesters, en deed dat beter dan veel volwassenen.
