Twee ronde, massieve torens aan weerszijden van een poort: het is het eerste wat bijna iedereen ziet die de Gotische wijk binnenkomt, en ook waar de minste mensen bij blijven staan. Ze zijn Romeins, uit de 4e eeuw, en markeerden de hoofdingang van Barcino, de ommuurde stad die in haar geheel paste in wat je nu in twintig minuten afloopt. Het plein ervoor heet Plaça Nova en is, met een heel Barcelonese ironie, het oudste gedocumenteerde plein van de stad.
Een muur opgetrokken uit angst
Barcino werd gesticht in de tijd van Augustus, rond het jaar 10 v.Chr., met een eindeloze naam: Colonia Iulia Augusta Faventia Paterna Barcino. Het was een kleine kolonie van een paar duizend inwoners, zonder groot strategisch belang, en in haar eerste eeuwen leefde ze zonder dat ze serieuze verdediging nodig had.
Dat veranderde in de 4e eeuw. Door de instabiliteit van het rijk en de dreiging van invallen omringde de stad zich met een formidabele muur: zo'n 1.300 meter omtrek, tussen 8 en 9 meter hoog en achtenzeventig torens. Hij werd in haast gebouwd, en daar zit het detail dat hem verraadt.
Kijk naar de voet van de muren: er zitten hergebruikte blokken in, grafstenen, fragmenten van inscripties en stukken die van oudere monumenten zijn losgerukt, zonder enige zorg ingepast als gewoon vulmateriaal. Barcelona metselde de namen van zijn eigen doden in de muur die het beschermde. Het is de recycling van een bang rijk, en je kunt het met je hand aanraken.
Waar je op het plein naar kijkt
Tussen de twee torens liep de decumanus, de hoofdstraat van de Romeinse stad, die nu de Carrer del Bisbe is. Het aquaduct dat Barcino van water voorzag, kwam precies hier binnen: in de muur links zijn twee gereconstrueerde bogen bewaard, op ooghoogte, die bijna niemand herkent als wat ze zijn.
Aan de overkant breekt het gebouw van het Col·legi d'Arquitectes met alles. De fries van witte lijnen, gekerfd in het beton, werd begin jaren zestig ontworpen door Pablo Picasso, met reuzen, kinderen met feesttakken en sardanas, de Catalaanse kringdans. Picasso keerde na de oorlog nooit meer naar Spanje terug: hij tekende deze friezen vanuit Frankrijk en anderen voerden ze hier uit.
Het contrast is de hele zin van dit plein: een muur uit de 4e eeuw, een gotische kathedraal rechts, Picasso aan de overkant en op donderdag een antiekmarktje. Vier lagen stad op vijftig meter, en geen ervan doet moeite om de andere te verbergen.
Niet te missen
De grafstenen in de muur
Grafblokken hergebruikt als vulling. De stad begroef de namen van haar doden in haar eigen verdediging.
De bogen van het aquaduct
Gereconstrueerd op ooghoogte, links. Bijna niemand weet waar hij naar kijkt.
De fries van Picasso
Reuzen en sardanas, vanuit Frankrijk getekend door een schilder die nooit meer naar Spanje terugkeerde.
Het “nieuwe” plein van 1355
Het heet Nova omdat het dat in de 14e eeuw was. Het is het oudste gedocumenteerde plein van Barcelona.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het is de natuurlijke toegangspoort tot de Gotische wijk. Op dertig meter ligt de kathedraal; via de Carrer del Bisbe, onder de beroemde neogotische brug door, kom je in drie minuten op de Plaça de Sant Jaume; en als je verder richting zee loopt, kom je bij de Call, de middeleeuwse Joodse wijk.
Als het Romeinse Barcelona je interesseert, is dit het eerste punt van een route die verdergaat bij de Temple d'August – vier zuilen verstopt op een binnenplaats in de Carrer Paradís –, op de Plaça del Rei en vooral onder de grond: het MUHBA bewaart vierduizend vierkante meter straten, ververijen en een garumfabriek uit het Romeinse Barcino.
Kom vroeg. Vanaf elf uur is dit plein het verzamelpunt van alle groepen die aan een tour door de Gotische wijk beginnen, en verandert de sfeer volledig. Om negen uur 's ochtends hoor je de echo van je eigen voetstappen tegen de muur.
Veelgestelde vragen
Waarom heet het Plaça Nova als het zo oud is?
Hier zit de ironie waar ik zo van hou: ze noemen haar “nieuw”, maar het is het oudste gedocumenteerde plein van Barcelona, met zijn naam al geschreven in het jaar 1355. Het was “nova” toen ze het openden voor de Romeinse poort, ruimte winnend op de muur; daarna ging de tijd voorbij, ontstonden er overal in de stad pleinen, en dit bleef met zijn naam van nieuwkomer hoewel het alle andere eeuwen voor was. Een “nieuw” dat puur veteraan is.
Waar komt de naam Barcino vandaan?
Het waren de Romeinen die haar stichtten, in de tijd van keizer Augustus, rond tien voor Christus, met een heel lange naam: Colonia Iulia Augusta Faventia Paterna Barcino. Van dat laatste stukje, Barcino, kwam met de eeuwen “Barcelona”. En er is een mooie legende die haar verbindt met de Carthaagse familie van de Barca's, die van Hannibal; de historici geloven het niet, maar wij inwoners van Barcelona vertellen haar graag.
En die moderne fries aan de overkant?
Kijk omhoog naar het gebouw van het Col·legi d'Arquitectes, recht tegenover de Romeinse torens: die fries van witte lijnen werd begin jaren zestig ontworpen door Pablo Picasso, met reuzen, sardana's en kinderen met feesttakken. Hij keerde na de oorlog nooit meer terug naar Spanje, dus tekende hij hem vanuit Frankrijk en werd hij hier met zandstralen uitgehakt. Tweeduizend jaar afstand die elkaar recht in de ogen kijken op één plein.
