Barcelona · Wat te zien

Sagrada Família

Basílica de la Sagrada Família

Honderdvierenveertig jaar bouwen, en de teller loopt nog. De Sagrada Família is de beroemdste onvoltooide kerk ter wereld, het werk waaraan Antoni Gaudí drieënveertig jaar wijdde, de laatste daarvan wonend in het atelier, als een monnik. Als men hem de traagheid verweet, antwoordde hij dat zijn opdrachtgever geen haast had. Vandaag is ze Werelderfgoed, ontvangt ze miljoenen bezoekers en wordt ze nog altijd precies zo gefinancierd als in 1882: met giften en met wat wie naar binnen gaat betaalt.

Een opdracht die niet de zijne was

Het oorspronkelijke ontwerp werd in 1882 getekend door Francisco de Paula del Villar, en het was een volstrekt conventionele neogotische kerk. Villar kreeg ruzie met de opdrachtgevers over materiaalkwesties en nam het jaar daarop ontslag. De opdracht kwam toen terecht bij een architect van eenendertig jaar, vrijwel onbekend, die haar helemaal opnieuw maakte: Gaudí.

Wat hij deed, heeft geen voorgangers. Hij verving de gotische luchtbogen door schuine zuilen die zich als bomen vertakken, berekend met maquettes van touwen en gewichten die ondersteboven hingen – het beroemde hangmodel, de maqueta funicular –, zodat de constructie uitsluitend op druk zou werken. Het is regelmatige meetkunde toegepast op een kerk, en er bestond niets vergelijkbaars.

Hij plande achttien torens: twaalf voor de apostelen, vier voor de evangelisten, één voor de Maagd en de middelste voor Jezus, voorzien op 172,5 meter. Die hoogte is niet willekeurig: Gaudí hield haar lager dan de berg Montjuïc, omdat hij vond dat het werk van de mens dat van God niet mocht overtreffen.

Drie gevels en een tram

De Geboortegevel, aan de oostkant, is de enige die Gaudí bijna af achterliet, en het is de gevel waar je langzaam naar moet kijken: elke centimeter is gebeeldhouwd met planten, dieren, herders en musicerende engelen. Het is een stenen kerststal zo groot als een gebouw, en veel figuren werden gemodelleerd naar echte mensen en dieren uit de buurt.

De Passiegevel, aan de westkant, werd vanaf 1987 gebeeldhouwd door Josep Maria Subirachs, in een hoekige, uitgebeende stijl die de meningen nog altijd verdeelt. De twee vergelijken is het halve bezoek: het zijn twee tegengestelde manieren om te begrijpen wat het betekent om het werk van een ander voort te zetten.

En op 7 juni 1926 liep Gaudí van de bouwplaats naar de mis en werd hij op de Gran Via door een tram aangereden. Hij was zo slecht gekleed en zag er zo armoedig uit dat niemand hem herkende of wilde helpen: men hield hem voor een bedelaar en bracht hem naar het armenziekenhuis. Hij stierf drie dagen later. Hij ligt begraven in de crypte, onder de kerk.

Niet te missen

De Geboortegevel

De enige die Gaudí bijna voltooide. Een stenen kerststal met figuren gemodelleerd naar echte buurtbewoners.

De zuilen die zich vertakken

Een constructief bos, berekend met maquettes van touwen en gewichten die ondersteboven hingen.

172,5 meter en geen meter meer

De toren van Jezus blijft lager dan Montjuïc: voor Gaudí gaat het menselijke niet boven het goddelijke uit.

De glas-in-loodramen naar temperatuur

Koel aan de oostkant, warm aan de westkant. Het interieur verandert helemaal met het uur waarop je binnenkomt.

Hoe het past in je bezoek aan Barcelona

Ze staat in het Eixample, op twintig minuten lopen van La Pedrera via de Carrer de Provença omhoog, of op twee metrohaltes. De wandeling tussen de twee doorkruist het stratenraster van Cerdà en komt langs de Casa de les Punxes en de rest van het modernistische Eixample.

Reserveer echt ruim van tevoren: weken, geen dagen. Het is het meest bezochte monument van Spanje en de kaartjes met tijdslot raken uitverkocht. Het basiskaartje geeft toegang tot het interieur; de torens betaal je apart en je gaat er met de lift naartoe, waarna je te voet afdaalt via een piepsmalle wenteltrap die niet voor iedereen geschikt is.

Het interieur verrast bijna iedereen die binnenkomt meer dan het exterieur. De glas-in-loodramen zijn geordend naar kleurtemperatuur – koel aan de oostkant, warm aan de westkant –, zodat het licht met het uur radicaal verandert: blauw en groen 's ochtends, oranje en rood 's middags. Als je een tijdslot kunt kiezen, is dat aan het eind van de middag het spectaculairst.

Veelgestelde vragen

Begon Gaudí eraan?

Nee, en weinig mensen weten dat: de eerste architect was Francisco de Paula del Villar, die haar in 1882 begon als een heel conventionele neogotische kerk. Al snel kreeg hij ruzie met de opdrachtgevers en nam hij ontslag, en in 1883 viel de opdracht in handen van een Gaudí van pas eenendertig. Hij gooide bijna alles overboord en bedacht de hele tempel opnieuw, vanaf de fundamenten, tot ze werd wat je nu ziet. Wat begon als een kerk als zoveel andere werd dankzij een wissel van de wacht het buitengewoonste bouwwerk van de stad.

Waarom duurt het echt zo lang voor ze af is?

Los van die grap van hem zijn er heel concrete redenen. De Sagrada Família is een boetekerk, wat betekent dat ze alleen met giften wordt gebouwd en, vandaag, met wat de bezoekers bijdragen: ze heeft nooit overheidsgeld gekregen, en zonder geld geen bouw. En bovendien drongen in 1936, tijdens de Burgeroorlog, brandstichters het atelier van Gaudí binnen en vernielden zijn maquettes en zijn originele plannen. Zijn idee reconstrueren uit die gebroken stukken kostte jaren. Het is geen traagheid: het is bijna een wonder dat ze nog overeind staat.

Wordt ze ooit af?

Ze komt steeds dichterbij, hoe moeilijk het na zo'n lange tijd ook te geloven is. De grote middentoren, die van Jezus, werd in 2026 voltooid, precies honderd jaar na de dood van Gaudí: voor het eerst in de geschiedenis zie je de tempel bijna helemaal naar de hemel wijzen. Er blijven details over, trappen, de Glorie-gevel... maar het geraamte van zijn droom is nu compleet. Bedenk dat wie hiermee begon niet verwachtte het ooit te zien, en wij zien het wel. Wat een geluk hebben wij.

Ontdek Barcelona en luister in je eigen tempo

Sagrada Família maakt deel uit van onze tour Gaudí en het modernistische Eixample.

Viavoy-app

Andere plekken in Barcelona

Carrer de Montcada

Casa Vicens, het eerste huis van Gaudí

El Born Centre de Cultura i Memòria

Fossar de les Moreres

Kathedraal en kruisgang van de ganzen

La Pedrera