Ze lijkt niet helemaal op een kathedraal: ze lijkt ook op een vesting, en dat is ze. Haar apsis, een massieve, gekanteelde toren die de cimorro heet, staat niet naast de muur maar zit erin ingebouwd en maakt deel uit van het verdedigingswerk van de stad. Kerk en bolwerk in dezelfde muur. Er is in Spanje geen tweede geval zoals dit, en die dubbele aard verklaart bijna al de rest.
Waarschijnlijk de eerste gotische kathedraal van Spanje
Haar geschiedenis begint in de 12e eeuw, en het ontwerp wordt meestal toegeschreven aan meester Giral Fruchel, wat haar het eerste volledig gotische werk van het schiereiland maakt, zelfs ouder dan Burgos en León. Over die voorrang wordt gediscussieerd, maar de datum en de bouwkundige oplossingen pleiten ervoor.
Als je binnenkomt, zie je het proces verticaal: het onderste deel bewaart de zwaarte van het romaans, met dikke muren en kleine openingen, en naarmate je blik stijgt wordt alles slanker, fijner en opener. Het is het precieze moment waarop de ene stijl in de andere overging, bevroren in één enkele opstand.
De kooromgang – de omgang rond het altaar – is de eerste van Spanje, en hij is een rechtstreekse import uit de Franse gotiek die hier decennia eerder verschijnt dan in de rest van het land.
De bloedende steen
Het interieur heeft een kleur die je van je stuk brengt. Het graniet van het schip is rood en oker gevlekt door ijzeroxiden en geeft een warm, bijna organisch halfduister, heel anders dan de gebruikelijke grijze kilte van de Castiliaanse kathedralen. In Ávila noemen ze het de bloedende steen.
Dat materiaal is plaatselijk, en de aanwezigheid ervan hier, in het oudste deel, contrasteert met het grijze graniet van de rest van het gebouw. Het was geen esthetische keuze: het was wat de nabije groeve opleverde, en het effect is een toeval waar het gebouw al acht eeuwen garen bij spint.
Achter het hoofdaltaar staat het grafmonument van El Tostado, door Vasco de la Zarza in albast gehouwen, een van de hoogtepunten van de Spaanse renaissance. En de platereske trascoro (koorafsluiting), met reliëfs uit het leven van Christus, is van dezelfde maker en van hetzelfde niveau.
Niet te missen
De apsis is een toren van de muur
De cimorro staat niet naast de ommuring: hij maakt er deel van uit. Kerk en vesting in dezelfde muur, uniek in Spanje.
De eerste gotische kathedraal van het schiereiland
Ontwerp toegeschreven aan Giral Fruchel in de 12e eeuw, ouder dan Burgos en León. En de eerste kooromgang van Spanje.
De bloedende steen
Graniet dat door ijzeroxiden rood gevlekt is en het interieur een warm, bijna organisch halfduister geeft.
Er ontbreekt een toren
Er waren twee identieke torens voor de gevel gepland en er werd er maar één voltooid. De gevel is voorgoed uit balans gebleven.
Hoe het past in je bezoek aan Ávila
Ze staat tegen de muur aan de oostkant, en die verhouding is het eerste wat je moet zien: loop buitenom rond het gebouw, vanaf de paseo del Rastro of vanaf de straat langs de ommuring, om te begrijpen dat de apsis een verdedigingstoren is.
Binnen de ommuring ligt ze op vijf minuten van de Plaza del Mercado Chico en de Puerta del Alcázar. Buiten de muren, op tien minuten, staat de basiliek San Vicente, het andere grote monument van de stad.
Reken op veertig minuten met het kathedraalmuseum. En kijk naar de hoofdgevel voordat je naar binnen gaat: er waren twee identieke torens gepland en er werd er maar één voltooid, zodat de gevel voorgoed uit balans is gebleven. Dat gebeurt in half Spanje als het geld op is.
Veelgestelde vragen
Wie was El Tostado van het grafmonument?
Een unieke figuur. Hij heette Alonso Fernández de Madrigal, was in de 15e eeuw bisschop van Ávila en had een weergaloos hoofd: hij schreef zoveel, over zoveel onderwerpen, dat hij legendarisch werd. Ken je dat van “je weet meer dan El Tostado” of “je schrijft meer dan El Tostado”? Dat is hij; dat gezegde dat we nog steeds gebruiken is uit deze man voortgekomen. Ze vertellen dat hij sneller schriftelijk antwoordde dan anderen konden lezen. Zo werd zijn naam uiteindelijk een synoniem voor een wijs man.
Waarom lijkt de gevel uit balans?
Scherp gezien. Er waren twee torens gepland aan weerszijden van de ingang, een tweeling, om de gevel symmetrisch af te sluiten. Maar er werd er maar één afgemaakt: de andere bleef half af en is dat eeuwen later nog steeds. Dat is niet ongewoon bij de grote kathedralen, die generaties lang werden gebouwd en vaak zonder geld, zonder meesters of zonder kracht kwamen te zitten vlak voor de laatste krachtsinspanning. Ávila raakte gewend aan zijn kreupele toren, en tegenwoordig hoort hij bij zijn gezicht.
Is hier een belangrijk historisch feit gebeurd?
Een groot feit. In 1520, toen half Castilië in opstand kwam tegen keizer Karel in de oorlog van de Comunidades, was het in Ávila dat de rebellen voor het eerst hun regering bijeenbrachten, de zogeheten Santa Junta, hier, in de beschutting van de kathedraal-vesting. Van hieruit zou de beweging voortkomen die uiteindelijk de koning op het slagveld zou bestrijden. Dat ze Ávila kozen om te beginnen was geen toeval: deze stenen boezemden ontzag in, en de comuneros hadden baat bij die kracht.
