Beyaz kıvrımlı bir cephe, eski harfler ve başka bir çağdan kalma bir saçak, Lavapiés'in kuzey kapısında seni olduğun yerde durdurur: burası Cine Doré, mahallenin modernist mücevheri ve Filmoteca Española'nın merkezi. Burada son ticari vizyon filmini değil; klasik sinemayı, canlı piyanoyla sessiz filmleri ve restore edilmiş kopyaları neredeyse sembolik bir fiyata izlersin. Muhtemelen Madrid'in kültürde en iyi fiyat-kalite oranıdır ve çok fazla güzel şeyi yıkıp atmış bir şehirde ayakta kalabilmiş az sayıdaki modernist binadan biridir.
“Çekirdek sarayı”ndan Filmoteca'ya
Doré, XX. yüzyılın başında bir sinema salonu olarak açıldı ve bugünkü cephesine yirmili yıllarda kavuştu; mimar Críspulo Moro Cabeza'nın eseridir ve Madrid'de neredeyse iz bırakmamış o yumuşak, zarif çizgili geç modernizmin örneğidir. İçeride, girişteki holde özgün çiniler ve vitraylar korunur; yani gösteri daha oturmadan başlar.
İlk zamanlarında çok ucuz bir mahalle sinemasıydı; insanlar film boyunca avuç avuç çekirdek çitleyerek öğleden sonrayı geçirmeye gelirdi. Yer kabuklarla halı gibi kaplanınca “çekirdek sarayı” şeklinde sevecen bir lakap kazandı. Tezat çok tatlıdır: dışarıdan seçkin bir tiyatroya benziyordu, içeride ise Madrid'in en halktan ve en gürültülü seyircisi vardı.
1963'te ticari sinema olarak kapandı ve o Madrid'in pek çok güzel binası gibi yıkım kazmasının çok yakınında dolaşarak yıllarca boş, yarı yıkık kaldı. Onu 1982'de satın alan Belediye kurtardı; özenli bir restorasyonun ardından 1989'da Filmoteca Española'nın ana salonu olarak yeniden açıldı. Bugün gördüğün bir hayatta kalandır: bir otopark olarak da sonlanabilirdi.
Neler izlenebilir (ve kaça)
Filmoteca Española ulusal film arşividir ve Doré'deki programı, yönetmen retrospektiflerinden, uluslararası klasik sinemadan, yeniden gün yüzüne çıkarılan İspanyol filmlerinden ve canlı müzik eşliğinde sessiz film gösterimlerinden oluşan kesintisiz bir döngüdür. Her hafta değişir ve doğrudan gişeden alınabilen aylık bir programda yayımlanır.
Fiyat yıllardır neredeyse aynıdır: tek bilet 3 € civarındadır, birkaç seanslık kartlar ise daha da ucuzdur. Patlamış mısır da reklam da yoktur: filmler tam saatinde başlar ve orijinal dilinde altyazılı gösterilir. Bir sinemasever için bir hac yeridir; herhangi bir gezgin içinse yağmurlu bir öğleden sonra için rakipsiz bir plan.
Binada ayrıca sinemada uzmanlaşmış bir kitapçı ve yazın açık hava salonu gibi işleyen, çatıda gece gösterimleri yapılan teraslı bir kafe vardır. O yaz terası, Madridlilerin keşfetmesi yıllar alan sırlardan biridir.
Kaçırılmayacaklar
Modernist cephe
Beyaz kıvrımlar, dönemin harfleri ve saçak: Madrid'de ayakta kalan az sayıdaki modernist eserden.
Özgün giriş holü
Yirmili yıllardan kalma çiniler ve vitraylar; salona girmeden önce neredeyse kimse durup bakmaz.
Canlı piyanolu sessiz sinema
Filmoteca'nın alametifarikalarından biri: salonda çalınan müzik eşliğinde gösterimler.
Yaz terası
Çatıda açık hava sineması; merkezin en iyi saklanmış gece planlarından biri.
Lavapiés yürüyüşüne nasıl uyar
Doré, Lavapiés'in kuzey sınırını çizer; Antón Martín meydanına ve pazarına bir adım uzaklıktadır. Buradan bütün mahalle yokuş aşağı iner: üç dakikada Calle de Argumosa'ya ve teraslarına; on dakikada Plaza de Lavapiés'e; güneye devam edince de Mercado de San Fernando'ya, La Tabacalera'ya ve La Casa Encendida'ya varırsın.
Paseo del Arte'ye de çok yakındır: Museo Reina Sofía yürüyerek yedi dakika ötededir; böylece metroya binmeden bir Guernica sabahını bir klasik sinema öğleden sonrasına bağlayabilirsin. Üstelik çok Madrid usulü bir ikili.
Gitmeden önce programa bak, çünkü öğle, akşamüstü ve gece seansları vardır ve iyileri tükenir. Mahallenin bağlamını da istersen —corralalar, sigara sarıcı kadınlar, Lavapiés adının kökeni—, Viavoy'un Çok Kültürlü Lavapiés adlı rotası tam bu kapıdan başlar ve kulağında yerel bir rehberle buradan aşağı iner.
Sık sorulan sorular
Neden ona “çekirdek sarayı” (el palacio de las pipas) diyorlardı?
Çünkü ilk zamanlarında çok ucuz bir mahalle sinemasıydı ve insanlar öğleden sonrayı film boyunca avuç avuç ay çekirdeği yiyerek geçirmeye gelirdi. Yeri kabuklarla halı gibi kaplanınca, sevecen “çekirdek sarayı” lakabını kazandı. Bu tezat çok hoşuma gidiyor: dışarıdan sınıf atlamış bir tiyatroya benziyordu, içeride ise Madrid'in en halktan ve en gürültülü seyircisi kahkahalardan kırılıyordu. İlk dakikadan saf Lavapiés.
Ortadan kalkmak üzere miydi?
Evet, ve neredeyse mucize eseri ayakta duruyor. 1963'te ticari sinema olarak kapandı ve yıllarca boş, yarı yıkık hâlde, o Madrid'in pek çok güzel binası gibi kazmanın çok yakınında dolaşmasıyla geçti. Sonunda onu 1982'de satın alan Belediye kurtardı; özenli bir restorasyondan sonra 1989'da Filmoteca'nın salonu olarak yeniden açıldı. Yani gördüğün şey bir hayatta kalan: bir otoparka dönüşebilirdi.
