Plaza de Lavapiés'te bir an gözlerini kapat ve dinle: burada tek bir dil yok. Doğaçlama kriket oynayan çocukların Bengalcesi, selamlaşan iki komşunun Wolofçası, alışveriş arabasıyla bir büyükannenin şarkı gibi İspanyolcası kulağına gelir. Madrid'in en çok kültürlü mahallesinin kalbindesin; burada birkaç sokak adasında seksenden fazla milletten komşu bir arada yaşar ve bütün mahalle bu noktadan yelpaze gibi açılarak yokuş aşağı nehre doğru iner.
Gelenlerin mahallesi
Yüzyıllar boyunca burası şehrin sınırıydı: surların içine sığmayanların yaşadığı yer. Zanaatkârlar, terziler, gelip geçenler. Hâlâ da öyle, yalnızca o “başka yere sığmayan” artık Dakar'dan, Dakka'dan, Quito'dan ya da Şanghay'dan geliyor. Bangladeş topluluğu en göze çarpanlardan biri —İspanya'nın en büyüklerinden—, bunu telefon dükkânlarında, kumaş ve sari mağazalarında, köri restoranlarında ve geç saate kadar açık meyve tezgâhlarında fark edersin.
Adın kökeni tartışmalı. En lezzetli efsaneye göre ortaçağ Yahudi mahallesi buradaydı ve Yahudiler sinagoga girmeden önce bu meydandaki bir çeşmede ayaklarını yıkardı. Muhtemelen yalnızca bu, güzel bir efsane, ama görüntü akılda kalır: su, ayaklar, sınır. Gelenlerin mahallesi.
O Yahudi mahallesine bağlı çok güzel bir hikâye daha var. Anlatıldığına göre Hristiyanlığa geçen Yahudiler vaftiz olurken yeni inançlarını kanıtlamak için genellikle Manuel adını seçerdi; çocuklarına ve torunlarına “manolo” ve “manola” denmeye başlandı ve karanfili ve kabadayılığıyla, Madrid'in herhangi bir mahalle şenliğinde gördüğün o hakiki Madridli chulapo tipi böyle doğmuş olmalı. Lavapiés'ten hakiki Madrid ruhunun lakabının ta kendisine.
Meydanda neye bakılır
Önce zemin: meydanın eğimli olduğunu fark edeceksin, çünkü bütün mahalle nehre doğru iner ve bu yüzden bütün sokakları aşağıya kaçıyormuş gibi görünür. Bu sürekli eğim Lavapiés'in kimlik işaretidir ve içinde yürümeyi yöne göre her seferinde farklı kılan şeydir.
İkincisi, ilginç bir şehircilik ayrıntısı: bankların çoğu ortaya değil, revaklara bakar. Burada hayat kenarlarda, teraslarda, kapı önlerinde geçer. Bir süre otur, mahalle kendini kendisi anlatır.
Üçüncüsü de meydana bir tür kültür kalesi havasıyla hâkim olan kırmızı tuğladan koca yapı, Teatro Valle-Inclán. Adını esperpentoyu, yani İspanya'ya panayırdaki çarpık bir aynadan bakar gibi bakmanın o yolunu icat eden yazar don Ramón'dan alır ve hep biraz sokak tiyatrosu olmuş bir mahalleye tam oturur. İnşaatı sırasında eski bir mezarlığın ve Austrias Madrid'inden evlerin kalıntıları çıktı: kelimenin tam anlamıyla üst üste binmiş birkaç şehrin üzerinde yürürsün. Bugün çağdaş tiyatro sahneler, çoğu zaman birkaç dilde.
Bu mahalle yüzyıllardır bir sahne. Daha XVIII. yüzyılda oyun yazarı Ramón de la Cruz kısa güldürülerini bu aynı sokakların manololarıyla, majalarıyla ve chisperolarıyla doldurdu; kavgalarını, kıskançlıklarını ve şenliklerini anlattı. Sonra zarzuelalar geldi ve onlar da gözlerini buraya dikmeye devam etti.
Kaçırılmayacaklar
Teatro Valle-Inclán
Eski bir mezarlığın ve Austrias Madrid'inin kalıntıları üzerinde, çoğu zaman çok dilli çağdaş tiyatro.
80'i aşkın millet
Tek bir apartmanda Senegalli bir aile, Madridli bir emekli ve Bangladeşli bir çift bir arada yaşayabilir.
Corralalar
Boydan boya galerili ortak avlulu konutlar; Mesón de Paredes'teki anıt olarak koruma altında.
Embajadores'in sokak sanatı
Güneye inen ana caddede her yıl değişen dev duvar resimleri.
Lavapiés gezine nasıl uyar
Meydan mahallenin tam merkezi ve en iyi başlangıç noktasıdır. Yukarı çıkarak beş dakikada gölgeli terasların sokağı Calle de Argumosa'ya ve Filmoteca Española'nın merkezi Cine Doré'ye varırsın. Aşağı inerek, beş dakikada Mercado de San Fernando'ya; devam edersen de artık güney sınırında olan La Tabacalera'ya ve La Casa Encendida'ya.
Yolda iki şeyi kaçırma. Birincisi corralalar: bütün evlerin kapılarının ortak bir balkona açıldığı, orta avlulu ve boydan boya galerili binalar. En ünlüsü, Mesón de Paredes'teki, anıt olarak koruma altında ve bugün bu kadar iyi görünmesinin nedeni yanındaki evlerin yıkılıp iç cephesinin açık bir sahne gibi açıkta bırakılması. O avlular “La Revoltosa” gibi çok sevilen zarzuelalara ilham verdi. İkincisi de Embajadores caddesinin sokak sanatı, yıldan yıla değişen dev duvar resimlerinden bir eksen.
Viavoy'un Çok Kültürlü Lavapiés adlı rotası, sen yürürken yerel bir rehberin anlatımıyla bu meydandan ve bütün mahalleden geçer; grup yok, saat yok, bağlantı yok. Bir saati biraz aşan yokuş aşağı bir yürüyüş, bütün bir akşamüstüne yayılabilir.
Sık sorulan sorular
Bu mahalle tiyatro oyunlarına ilham verdi mi?
Pek çoğuna. Daha XVIII. yüzyılda oyun yazarı Ramón de la Cruz, o kısa ve halk komedileri olan sainete'lerini bu sokakların manolo'ları, maja'ları ve chispero'larıyla (Madrid'in külhanbeyleri, cilveli kadınları ve demirci çırakları) doldurdu. Kavgalarını, kıskançlıklarını ve şenliklerini müthiş bir zarafetle anlattı. Sonra zarzuelalar geldi ve onlar da buraya bakmaya devam etti. Yani bu meydan yüzyıllardır, tek başına, bir sahne: aşağıların Madrid'i kendini kendine anlatıyor.
