Απ' έξω δεν τραβά την προσοχή και από μέσα μοιάζει με μια συνηθισμένη μπαρόκ μονή, με το άσπρο και λείο ταβάνι της πάνω από την εκκλησία. Ώσπου τον 20ό αιώνα κάποιος κοίταξε τι υπήρχε πάνω από αυτό το ταβάνι, και εμφανίστηκε αυτό που ήταν κρυμμένο τριακόσια χρόνια: μια πολύχρωμη ξύλινη οροφή μουδέχαρ του 15ου αιώνα, ολόκληρη, κρυμμένη κάτω από ένα μπαρόκ ψευδοταβάνι που κανείς δεν είχε μπει στον κόπο να σηκώσει.
Η οροφή που έμεινε κρυμμένη
Τον 17ο αιώνα, ακολουθώντας το γούστο της εποχής, η κοινότητα αποφάσισε να εκσυγχρονίσει την εκκλησία και τοποθέτησε ένα επίπεδο ταβάνι από γύψο κάτω από την αρχική στέγη. Δεν καταστράφηκε τίποτα: απλώς σκεπάστηκε, γιατί το μουδέχαρ θεωρούνταν ξεπερασμένο και το μπαρόκ ζητούσε άσπρες και καθαρές επιφάνειες.
Αυτή η κίνηση, που ήταν αισθητική περιφρόνηση, αποδείχτηκε το καλύτερο δυνατό σύστημα συντήρησης. Η ξύλινη οροφή έμεινε προστατευμένη από τον καπνό των κεριών, από την υγρασία και από τις μεταγενέστερες ανακαινίσεις για περίπου τριακόσια χρόνια, και όταν ανακαλύφθηκε βρισκόταν σε μια κατάσταση που καμία ορατή οροφή δεν θα είχε φτάσει.
Σήμερα την περπατάς πάνω σε μια διάβαση στημένη στο ύψος της οροφής, έτσι ώστε περπατάς ακριβώς κάτω από το σκαλισμένο ξύλο και βλέπεις από κοντά τα πλεγμένα γεωμετρικά μοτίβα, τους ελκυστήρες και τα χρώματα. Αυτή η εγγύτητα είναι που κάνει την επίσκεψη: μια ξύλινη οροφή ιδωμένη από το έδαφος, στα δεκαπέντε μέτρα, δεν εκτιμάται το ίδιο.
Μια μονή με στρώματα
Το κτίριο λειτουργεί σαν στρωματογραφική τομή της ιστορίας της πόλης. Υπάρχουν ρομανικά κατάλοιπα του 12ου αιώνα στην αρχική κατασκευή, η ξύλινη οροφή μουδέχαρ του 15ου αιώνα, γοτθικές τοιχογραφίες που εμφανίστηκαν στις ίδιες εργασίες, το μπαρόκ στρώμα του 17ου αιώνα και μεταγενέστερες προσθήκες.
Οι τοιχογραφίες είναι ένα ακόμα εύρημα των ίδιων επεμβάσεων: γοτθικές σκηνές που είχαν μείνει κάτω από στρώσεις ασβέστη και ανακτήθηκαν εν μέρει. Είναι αποσπασματικές, όπως συνήθως συμβαίνει, αλλά σου επιτρέπουν να δεις πώς ήταν διακοσμημένη μια μεσαιωνική εκκλησία πριν ασπρίσουν όλες.
Εκεί ζουν Κλαρίσες, ο γυναικείος κλάδος του φραγκισκανικού τάγματος που ίδρυσε η Κλάρα της Ασίζης, και η κοινότητα παραμένει έγκλειστη. Ο επισκέψιμος χώρος είναι χωρισμένος από τον χώρο της μοναστικής ζωής, και αυτή η συνύπαρξη επίσκεψης και εγκλεισμού είναι μέρος αυτού που νιώθεις καθώς τον περπατάς.
Μη χάσεις
Τριακόσια χρόνια σκεπασμένη
Η ξύλινη οροφή μουδέχαρ του 15ου αιώνα κρύφτηκε κάτω από ένα μπαρόκ ταβάνι τον 17ο αιώνα και ανακαλύφθηκε μόλις τον 20ό αιώνα.
Η περιφρόνηση τη διατήρησε
Το ότι τη σκέπασαν την προστάτεψε από τον καπνό, την υγρασία και τις ανακαινίσεις. Καμία ορατή οροφή δεν θα είχε φτάσει σε αυτή την κατάσταση.
Περπατάς στο ύψος της
Μια διάβαση σου επιτρέπει να την περπατήσεις ακριβώς κάτω από το ξύλο, βλέποντας από κοντά τα πλεγμένα μοτίβα και τα χρώματα.
Γοτθικές τοιχογραφίες κάτω από τον ασβέστη
Στις ίδιες εργασίες εμφανίστηκαν μεσαιωνικές τοιχογραφίες που ήταν ασπρισμένες για αιώνες. Αποσπασματικές, αλλά ευανάγνωστες.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σαλαμάνκα
Βρίσκεται στην οδό Σάντα Κλάρα, πέντε λεπτά από τη μονή του Σαν Εστέμπαν και δέκα από την Πλάθα Μαγιόρ, στη ζώνη των μονών στα ανατολικά της παλιάς πόλης. Δένει καλά με το Σαν Εστέμπαν και με τις Δουένιας σε ένα πρωινό.
Η επίσκεψη γίνεται με ξενάγηση, διαρκεί περίπου σαράντα λεπτά και είναι ο μόνος τρόπος να μπεις: δεν μπορείς να μπεις ελεύθερα. Τα ωράρια είναι περιορισμένα και με εισόδους σε σταθερές ώρες, οπότε πρέπει να τα ελέγξεις πριν πας.
Είναι από τα λιγότερο επισκέψιμα μέρη της παλιάς πόλης και από αυτά που εκπλήσσουν περισσότερο, ακριβώς επειδή κανείς δεν περιμένει να βρει μια ολόκληρη ξύλινη οροφή μουδέχαρ πίσω από μια διακριτική πρόσοψη. Αν το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις μονές, αυτή είναι που ξέρει ο λιγότερος κόσμος.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί σκέπασαν ένα τόσο πολύτιμο ταβάνι;
Επειδή το γούστο αλλάζει, και κάποιες φορές σκληρά. Τον 18ο αιώνα εκείνο το μεσαιωνικό ξύλο τους φαινόταν παλιό και φτωχικό· το κομψό τότε ήταν το μπαρόκ, με τους γύψινους θόλους του και τα χρυσώματά του. Προτίμησαν να σκεπάσουν το παλιό με ό,τι ήταν της μόδας και να αφήσουν το μουδέχαρ να κοιμάται στο σκοτάδι. Το ωραίο είναι ότι το σκέπασμα, χωρίς να το επιδιώκει, κατέληξε να είναι ο καλύτερος τρόπος να διατηρηθεί.
Ποιες είναι οι κλαρίσες;
Οι κόρες της Αγίας Κλάρας της Ασίζης, που κάπου το χίλια διακόσια δώδεκα παρασύρθηκε από το παράδειγμα του Αγίου Φραγκίσκου και ίδρυσε ένα τάγμα γυναικών αφοσιωμένων στην απόλυτη φτώχεια και στην έγκλειστη ζωή. Να ζεις χωρίς τίποτα, πίσω από κλειστές πόρτες, προσευχόμενη. Και αυτή η μονή υψώθηκε μόλις μία γενιά μετά από εκείνο: είναι από τις πρωιμότερες που είχαν οι κλαρίσες σε όλη την Ισπανία.
