Μια πρόσοψη από χρυσαφένια πέτρα, λιτή και κομψή, με κλασική πύλη και ένα περιστύλιο κρυμμένο μέσα. Είναι το ιστορικό κτίριο του Πανεπιστημίου του Οβιέδο, που χτίστηκε ανάμεσα στο 1574 και το 1608. Και η ιστορία του έχει μια ανατροπή που σχεδόν κανείς δεν περιμένει: το ίδρυσε ένας Μέγας Ιεροεξεταστής.
Ένα πανεπιστήμιο πληρωμένο από την Ιερά Εξέταση
Το ίδρυσε ο δον Φερνάντο ντε Βαλντές Σάλας, αρχιεπίσκοπος της Σεβίλλης και Μέγας Ιεροεξεταστής του βασιλείου, ο ίδιος που σκλήρυνε τα δικαστήρια της Ιεράς Εξέτασης και συνέταξε τον Κατάλογο των Απαγορευμένων Βιβλίων του 1559.
Άφησε με τη διαθήκη του τα χρήματα για να ιδρυθεί ένα ανώτατο σχολείο στον τόπο όπου γεννήθηκε. Πέθανε το 1568, οι δίκες για την κληρονομιά του κράτησαν αιώνια και οι αίθουσες δεν άνοιξαν παρά στις 21 Σεπτεμβρίου 1608, σαράντα χρόνια αργότερα.
Το ότι ένας άνθρωπος που τον φοβούνταν επειδή κυνηγούσε βιβλία ίδρυσε ένα σπίτι αφιερωμένο ακριβώς στα βιβλία είναι ένα από εκείνα τα απολαυστικά παράδοξα της ιστορίας, και στο Οβιέδο το διηγούνται με αρκετή πονηρή ειρωνεία.
Το κτίριο αποδεικνύει επιπλέον μια φιλοδοξία: το Οβιέδο, μια μικρή επαρχιακή πόλη, θέλησε να κοιτάξει τη Σαλαμάνκα στα μάτια, επί ίσοις όροις. Για αιώνες ήταν η πνευματική καρδιά όλης της βορειοδυτικής Ισπανίας.
Η φωτιά του 1934 και τα μαθήματα για εργάτες
Τον Οκτώβριο του 1934, κατά την επανάσταση των Αστουριών, το πανεπιστήμιο τυλίχτηκε στις φλόγες και χάθηκε σχεδόν όλη η ιστορική του βιβλιοθήκη, με χιλιάδες παλιούς τόμους που δεν ανακτήθηκαν ποτέ. Αυτό που βλέπεις σήμερα είναι μια προσεκτική ανακατασκευή που έγινε αργότερα, πέτρα πέτρα.
Εκείνη η επανάσταση ισοπέδωσε επίσης τον Ιερό Θάλαμο του καθεδρικού, το Θέατρο Καμποαμόρ και το Δημαρχείο. Το Οβιέδο είναι σε μεγάλο βαθμό μια ξαναχτισμένη πόλη.
Υπάρχει και ένα άλλο επεισόδιο, λιγότερο γνωστό και πιο φωτεινό: το 1898, μια ομάδα καθηγητών αυτού του ιδρύματος ξεκίνησε την Πανεπιστημιακή Επέκταση, βγάζοντας τα μαθήματα από το περιστύλιο και πηγαίνοντάς τα σε εργοστάσια, μεταλλευτικές λεκάνες και εργατικά κέντρα, με δωρεάν διαλέξεις.
Ήταν η πρώτη εμπειρία αυτού του είδους στην Ισπανία, και ανταποκρίνεται στο πνεύμα του κραουσισμού και του Ελεύθερου Ιδρύματος Εκπαίδευσης. Ένας από εκείνους τους καθηγητές ήταν ο Λεοπόλδο Άλας «Κλαρίν», συγγραφέας της «Λα Ρεχέντα».
Μη χάσεις
Το ίδρυσε ένας Μέγας Ιεροεξεταστής
Ο Φερνάντο ντε Βαλντές Σάλας, που άφησε τα χρήματα με διαθήκη. Πέθανε το 1568.
Άνοιξε σαράντα χρόνια αργότερα
Στις 21 Σεπτεμβρίου 1608, αφού οι δίκες για την κληρονομιά κράτησαν αιώνια.
Κάηκε το 1934
Κατά την επανάσταση των Αστουριών χάθηκε σχεδόν όλη η ιστορική του βιβλιοθήκη.
Μαθήματα για εργάτες από το 1898
Η Πανεπιστημιακή Επέκταση πήγε δωρεάν διαλέξεις σε εργοστάσια και μεταλλευτικές λεκάνες. Ήταν η πρώτη της Ισπανίας.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Οβιέδο
Βρίσκεται στην οδό Σαν Φρανθίσκο, δίπλα στο Κάμπο ντε Σαν Φρανθίσκο και λίγα λεπτά από τον καθεδρικό.
Η στάση είναι είκοσι λεπτά. Σήμερα στεγάζει την κεντρική βιβλιοθήκη· το περιστύλιο είναι συνήθως προσβάσιμο σε ώρες μαθημάτων, αλλά καλό είναι να το ελέγξεις.
Είναι η φυσική αφετηρία της διαδρομής της Βετούστα του Κλαρίν, που συνεχίζει προς τον Σαν Χουλιάν ντε λος Πράδος και τη Φονκαλάδα.
Συχνές ερωτήσεις
Ήξερες ότι αυτό το κτίριο κάηκε τον 20ό αιώνα;
Τον Οκτώβριο του 1934, στη διάρκεια της Επανάστασης της Αστούριας, το πανεπιστήμιο τυλίχτηκε στις φλόγες και χάθηκε σχεδόν όλη η ιστορική του βιβλιοθήκη, με χιλιάδες παλιούς τόμους που δεν ανακτήθηκαν ποτέ. Αυτό που βλέπεις σήμερα είναι μια προσεκτική ανακατασκευή που έγινε αργότερα, πέτρα πέτρα, πάνω σε ό,τι έμεινε όρθιο.
Και αυτή η ιστορία με τα μαθήματα για εργάτες;
Το 1898, μια ομάδα καθηγητών αυτού του ιδρύματος ξεκίνησε τη λεγόμενη Πανεπιστημιακή Επέκταση: έβγαλαν τα μαθήματα από το περιστύλιο και τα πήγαν σε εργοστάσια, σε μεταλλευτικές λεκάνες και σε εργατικά κέντρα, με δωρεάν διαλέξεις για ανθρώπους που ποτέ δεν θα είχαν πατήσει σε αίθουσα. Ήταν η πρώτη εμπειρία αυτού του είδους στην Ισπανία, και έδωσε στο Οβιέδο φήμη ανοιχτού πανεπιστημίου που κράτησε δεκαετίες.
Ήξερες ότι το Οβιέδο έχει άλλο όνομα στη λογοτεχνία;
Λέγεται Βετούστα, και του το έδωσε ο Κλαρίν, ο Λεοπόλδο Άλας, καθηγητής Νομικής σε αυτό ακριβώς το πανεπιστήμιο. Στο μυθιστόρημά του «Λα Ρεχέντα», του 1884, ζωγράφισε την πόλη με ψεύτικο όνομα και κοφτερές αλήθειες: τους παπάδες της, τους καλομαθημένους νεαρούς της, τα κουτσομπολιά της. Η παλιά Βετούστα είναι αυτό το Οβιέδο που πατάς.
Και μπορείς να δεις τη Ρεχέντα κάπου;
Φυσικά: έχει δικό της άγαλμα. Η Άνα Οθόρες, η πρωταγωνίστρια, σε περιμένει από μπρούντζο μπροστά στον καθεδρικό, με τη μαντίλα της και το βλέμμα χαμένο, έργο του Μάουρο Άλβαρεθ που τοποθετήθηκε το 1997. Είναι από τα πιο αγαπημένα γλυπτά της πόλης, και πια έχει φθαρεί το φόρεμά της από τα πολλά αγγίγματα.
