Ένα μικρό λευκό εκκλησάκι σχεδόν κρυμμένο σε μια γωνιά της πλατείας, κι όμως είναι το αρχαιότερο θρησκευτικό κτίριο της Μαρμπέγια, ο παππούς όλων. Χτίστηκε τον 15ο αιώνα, μόλις μπήκαν οι χριστιανοί, όταν σχεδόν τίποτα από όσα το περιβάλλουν σήμερα δεν υπήρχε ακόμη. Εκείνο ήταν ήδη εδώ.
Ενορία, και μετά ερημοκκλήσι
Το 1505 αναβαθμίστηκε σε ενορία με το όνομα του Σαντιάγο, του αποστόλου Ιακώβου, προστάτη της Ισπανίας, και για ένα διάστημα ήταν μία από τις δύο ενορίες που μοιράζονταν τις ψυχές της κωμόπολης. Η άλλη ήταν η Ενσάρκωση, χτισμένη πάνω στο μεγάλο τέμενος.
Με τα χρόνια έχασε αυτόν τον βαθμό και υποβιβάστηκε σε ερημοκκλήσι, κι έτσι έμεινε για πάντα. Την παρτίδα την κέρδισε η από κάτω, μεγαλύτερη, πλουσιότερη και με την καλύτερη θέση. Είναι η συνηθισμένη ιστορία των μικρών ενοριών όταν μια πόλη μεγαλώνει.
Ο Σαντιάγο είναι προστάτης της Ισπανίας από την εποχή της Ανακατάκτησης: ο απόστολος που, κατά την παράδοση, ήρθε να κηρύξει στην Ισπανία και του οποίου ο τάφος ανακαλύφθηκε στη Γαλικία τον 9ο αιώνα, δίνοντας αφετηρία στο Καμίνο. Στο πλαίσιο μιας κωμόπολης που μόλις είχε κατακτηθεί, το να δώσεις το όνομά του στην πρώτη ενορία ήταν δήλωση.
Αρχιτεκτονική του ουσιώδους
Απέξω είναι εντελώς απλό: ένα μόνο ορθογώνιο κλίτος, με δίρριχτη στέγη από μορίσκικα κεραμίδια, εκείνα τα ίδια κυρτά κεραμίδια που χρησιμοποιούσαν ήδη οι μουσουλμάνοι και που συνέχισαν να κατασκευάζονται με τον ίδιο τρόπο για αιώνες.
Αυτή η λεπτομέρεια του κεραμιδιού έχει περισσότερη σημασία απ' όση φαίνεται. Οι λαϊκές οικοδομικές τεχνικές δεν αλλάζουν με τις κατακτήσεις: συνεχίζεις να κάνεις ό,τι λειτουργεί και ό,τι ξέρουν να κάνουν τα ντόπια χέρια, και το κυρτό μεσογειακό κεραμίδι είναι τέλειο παράδειγμα.
Δεν υπάρχουν πολυτέλειες ούτε διακοσμητικό πρόγραμμα. Είναι η αρχαιότερη και πιο γειτονική Μαρμπέγια, της σιωπηλής πίστης, και εξακολουθεί να είναι έδρα μιας αδελφότητας που βγαίνει σε λιτανεία κάθε άνοιξη.
Κάποιες φορές το μικρό είναι αυτό που έχει δει τα περισσότερα. Αυτό το εκκλησάκι στέκει από πριν υπάρξει η Πλάθα δε λος Ναράνχος όπως τη γνωρίζουμε, και έχει επιζήσει από όλες τις αλλαγές της πόλης χωρίς να αλλάξει το ίδιο.
Μη χάσεις
Το αρχαιότερο θρησκευτικό κτίριο
Του 15ου αιώνα, χτισμένο μόλις μπήκαν οι χριστιανοί, πριν από όλα τα υπόλοιπα της παλιάς πόλης.
Ήταν ενορία και το υποβίβασαν
Αναβαθμίστηκε το 1505 και αργότερα έγινε ερημοκκλήσι. Την παρτίδα την κέρδισε η Ενσάρκωση, μεγαλύτερη και σε καλύτερη θέση.
Μορίσκικα κεραμίδια
Τα ίδια κυρτά που χρησιμοποιούσαν οι μουσουλμάνοι. Οι λαϊκές τεχνικές δεν αλλάζουν με τις κατακτήσεις.
Είναι ακόμη ζωντανό
Είναι έδρα μιας αδελφότητας που βγαίνει σε λιτανεία κάθε άνοιξη. Δεν είναι αρχαιολογικό κατάλοιπο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Μαρμπέγια
Βρίσκεται σε μια γωνιά της Πλάθα δε λος Ναράνχος, δίπλα στο Δημαρχείο, και είναι εύκολο να το προσπεράσεις χωρίς να το δεις, γιατί η κλίμακά του δεν ανταγωνίζεται εκείνη των θεσμικών κτιρίων.
Είναι μια στάση πέντε λεπτών και το ενδιαφέρον του είναι κυρίως χρονολογικό: είναι το αρχαιότερο του χριστιανικού συνόλου της πόλης. Αν δεις πρώτα αυτό και μετά την Ενσάρκωση, καταλαβαίνεις πόσο μεγάλωσε η Μαρμπέγια σε δύο αιώνες.
Το ωράριο λειτουργίας είναι περιορισμένο και εξαρτάται από τις ακολουθίες και την αδελφότητα. Το συνηθισμένο είναι να το δεις απέξω, και για ό,τι πρέπει να εκτιμήσεις —την κλίμακα, το κεραμίδι, την απλότητα— αρκεί.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί ο Άγιος Ιάκωβος είναι ο προστάτης της Ισπανίας;
Ο Σαντιάγο είναι ο απόστολος Ιάκωβος που, όπως λένε, ήρθε να κηρύξει στην Ισπανία και του οποίου ο τάφος ανακαλύφθηκε στη Γαλικία τον 9ο αιώνα· από εκεί γεννήθηκε το Καμίνο που ακόμη και σήμερα διασχίζει τη μισή Ευρώπη. Καταμεσής της Ανακατάκτησης έγινε το μεγάλο λάβαρο των χριστιανών: η παράδοση λέει ότι εμφανίστηκε έφιππος στη μάχη του Κλαβίχο για να τους βοηθήσει εναντίον των μουσουλμάνων, και γι' αυτό τον λένε Σαντιάγο Ματαμόρος, τον Μαυροφονιά. Το ότι ένα ερημοκκλήσι μόλις κατακτημένο πήρε ακριβώς το όνομά του δεν ήταν σύμπτωση: ήταν σαν να καρφώνεις σημαία.
Και ποια ήταν η άλλη ενορία της κωμόπολης;
Η μεγάλη, αυτή που θα δεις στο τέλος της βόλτας: της Ενσάρκωσης, χτισμένη πάνω στο παλιό μεγάλο τζαμί. Για ένα διάστημα, αυτή η τόσο μικρή κωμόπολη μοίρασε τις ψυχές ανάμεσα στις δύο, το ταπεινό Σαντιάγο εδώ πάνω και την πανίσχυρη Ενσάρκωση εκεί κάτω. Στο τέλος κέρδισε την παρτίδα η κάτω, που μεγάλωνε ώσπου να μοιάζει σχεδόν με καθεδρικό, ενώ το Σαντιάγο έμενε πίσω σιγά σιγά, ώσπου να ξαναγίνει αυτό που είναι σήμερα: ένα μικρούλι ερημοκκλήσι με τεράστια μνήμη.
