Ανάμεσα στο Βασιλικό Παλάτι και στο Τεάτρο Ρεάλ ανοίγει ένα μεγάλο ημικύκλιο με κήπους που είναι, χωρίς συζήτηση, η πιο αρχοντική πλατεία της Μαδρίτης. Κουρεμένοι θάμνοι, αγάλματα Βησιγότθων βασιλιάδων στο ύψος των ματιών και, στο κέντρο, ένας έφιππος Φίλιππος Δ΄ που κρύβει ένα πρόβλημα φυσικής το οποίο έλυσε —όπως λέει η παράδοση— ο ίδιος ο Γαλιλαίος. Είναι το καλύτερο μέρος της πόλης για να καταλάβεις τι σήμαινε να είσαι πρωτεύουσα της αυλής, και νωρίς το πρωί είναι σχεδόν άδεια.
Η πλατεία που άνοιξε ένας ξένος βασιλιάς
Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, αυτή την πλατεία τη χρωστάμε στον αδελφό του Ναπολέοντα. Ο Ιωσήφ Βοναπάρτης, που βασίλευσε εδώ λίγα χρόνια, είχε τέτοια μανία να γκρεμίζει οικοδομικά τετράγωνα με σπίτια και μοναστήρια για να ξεκαθαρίσει την πόλη και να ανοίξει πλατείες, που του κόλλησαν ένα κοροϊδευτικό παρατσούκλι: «ο Βασιλιάς των Πλατειούλων». Αυτό το ημικύκλιο γεννήθηκε από εκείνες τις κατεδαφίσεις του. Περίεργο που μία από τις πιο βασιλικές γωνιές της Μαδρίτης την ξεκίνησε ένας ξένος και επιβεβλημένος βασιλιάς.
Οι εργασίες κράτησαν μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα και η πλατεία ολοκληρώθηκε πια στα χρόνια της Ισαβέλλας Β΄, με τη διάταξη των κήπων που διατηρεί σήμερα. Η τελευταία μεγάλη ανάπλαση, στα τέλη του 20ού αιώνα, έθαψε την κυκλοφορία κάτω από την πλατεία και επέστρεψε όλη την επιφάνεια στους πεζούς: ήταν μία από τις πιο επαινεμένες αστικές παρεμβάσεις της σύγχρονης Μαδρίτης.
Τα αγάλματα που περιβάλλουν τους κήπους είναι οι Βησιγότθοι βασιλιάδες και οι πρώτοι μονάρχες των βασιλείων της Ισπανίας, σκαλισμένα σε υπόλευκη πέτρα τον 18ο αιώνα. Προορίζονταν να στεφανώσουν το γείσο του Βασιλικού Παλατιού, εκεί ψηλά, αλλά είτε ήταν πολύ βαριά είτε —κατά τον πιο νόστιμο θρύλο— μια βασίλισσα ονειρεύτηκε ότι ένας σεισμός τα έριχνε πάνω στο κεφάλι της και διέταξε να τα κατεβάσουν. Γι' αυτό σήμερα τα έχεις στο ύψος των ματιών σου και περπατάς ανάμεσά τους.
Το άλογο που στέκεται σε δύο πόδια
Το μεγάλο χάλκινο έφιππο άγαλμα στο κέντρο είναι ο Φίλιππος Δ΄, ο βασιλιάς που είχε τον Βελάθκεθ ζωγράφο της αυλής του. Χυτεύτηκε τον 17ο αιώνα από τον Ιταλό Πιέτρο Τάκκα με βάση ένα πρόπλασμα που είχε ξεκινήσει ο Τζαμπολόνια, και ήταν το πρώτο έφιππο άγαλμα στον κόσμο που στηριζόταν μόνο στα δύο πίσω πόδια του αλόγου.
Το να μην πέσει ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα φυσικής. Λένε ότι ζήτησαν βοήθεια από τον ίδιο τον Γαλιλαίο Γαλιλέι, ο οποίος συμβούλεψε να γίνει συμπαγές το πίσω τρίτο και κούφιο το μπροστινό για να μοιραστεί το βάρος. Ένα μπαρόκ γλυπτό που λύθηκε με το τέχνασμα μιας ιταλικής ιδιοφυΐας.
Και υπάρχει άλλη μια υπέροχη λεπτομέρεια: ο Τάκκα δεν είδε ποτέ τον βασιλιά από κοντά. Δούλεψε από το εργαστήριό του στη Φλωρεντία με βάση ένα πορτρέτο που του έστειλαν από τη Μαδρίτη, ζωγραφισμένο από τον Βελάθκεθ. Δηλαδή, η ιδιοφυΐα της ζωγραφικής του έδωσε το πρόσωπο, την έκφραση και το παράστημα, και ο Τάκκα τα πέρασε στον χαλκό χωρίς να έχει ποτέ το μοντέλο μπροστά του. Ένα πορτρέτο ταξίδεψε τη μισή Ευρώπη για να γίνει αυτό το άλογο.
Γύρω γύρω, οι κήποι του Κάμπο Νοβάλ και του Λεπάντο συμπληρώνουν το σύνολο, και από τον δυτικό εξώστη φαίνεται η ανατολική πρόσοψη του Βασιλικού Παλατιού σε όλο της το μήκος: είναι η καλύτερη πανοραμική θέα του παλατιού και αυτή που βγαίνει σχεδόν σε όλες τις φωτογραφίες.
Μη χάσεις
Ο Φίλιππος Δ΄ του Πιέτρο Τάκκα
Το πρώτο έφιππο άγαλμα στον κόσμο που στηρίζεται μόνο στα πίσω πόδια, με τον Γαλιλαίο ανάμεσα.
Οι Βησιγότθοι βασιλιάδες στο επίπεδο του εδάφους
Αγάλματα σχεδιασμένα για το γείσο του παλατιού που κατέληξαν στο ύψος των ματιών, λόγω βάρους ή λόγω ενός βασιλικού εφιάλτη.
Ο δυτικός εξώστης
Η καλύτερη πανοραμική θέα της ανατολικής πρόσοψης του Βασιλικού Παλατιού, και αυτή που βγαίνει σχεδόν σε όλες τις φωτογραφίες.
Οι Κήποι Σαμπατίνι
Δύο λεπτά από τη βόρεια πρόσοψη του παλατιού: δωρεάν και εντυπωσιακοί στο σούρουπο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Μαδρίτη
Η πλατεία είναι το σημείο συνάντησης τριών μεγάλων επισκέψεων. Στα δυτικά, το Βασιλικό Παλάτι και ο Καθεδρικός της Αλμουδένα· στα ανατολικά, το Τεάτρο Ρεάλ και η πλατεία της Ισαβέλλας Β΄, όπου κάτω από το μετρό διατηρούνται ορατά τα υπολείμματα της κρήνης των Κάνιος δελ Περάλ, του 17ου αιώνα· και στα βόρεια, οι Κήποι Σαμπατίνι, δωρεάν και ιδανικοί στο σούρουπο.
Από εδώ, περπατώντας προς τα ανατολικά από την οδό Αρενάλ, φτάνεις σε δέκα λεπτά στην Πουέρτα δελ Σολ, και κατεβαίνοντας προς τα νότια, στην Πλάθα Μαγιόρ και στην Αγορά του Σαν Μιγκέλ μέσα από την καρδιά της Μαδρίτης των Αψβούργων. Δέκα λεπτά προς τα νοτιοδυτικά βρίσκεται επίσης η Πλάθα δε Ραμάλες, όπου ήταν θαμμένος ο Βελάθκεθ και όπου ο τάφος του δεν έχει βρεθεί ακόμη.
Η καλύτερη στιγμή για να τη δεις είναι νωρίς το πρωί, όταν οι κήποι είναι άδειοι και το φως πέφτει κατευθείαν στην πρόσοψη του παλατιού, ή το σούρουπο, με τον φωτισμό αναμμένο. Η διαδρομή «Ιστορικό και Βασιλικό Μαδρίτη (οι Αυστρίες)» του Viavoy περνά από εδώ αφηγούμενη την ιστορία των αγαλμάτων, του αλόγου και του βασιλιά που ζωγράφισε ο Βελάθκεθ.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος άνοιξε αυτή τη μεγάλη πλατεία;
Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, τη χρωστάμε στον αδελφό του Ναπολέοντα. Ο Ιωσήφ Βοναπάρτης, που βασίλεψε εδώ λίγα χρόνια, είχε τέτοια μανία να γκρεμίζει τετράγωνα από σπίτια και μοναστήρια για να ανοίξει χώρο στην πόλη και να φτιάξει πλατείες, που του κόλλησαν ένα κοροϊδευτικό παρατσούκλι: «ο Βασιλιάς Πλατειούλες». Αυτό το τόσο κομψό ημικύκλιο γεννήθηκε από εκείνες τις κατεδαφίσεις του. Περίεργο, έτσι δεν είναι; Μία από τις πιο βασιλικές γωνιές της Μαδρίτης την ξεκίνησε ένας ξένος και επιβεβλημένος βασιλιάς.
Πώς κατάφεραν να σμιλέψουν τον Φίλιππο Δ΄ τόσο πιστά;
Εδώ βρίσκεται το ωραίο. Ο γλύπτης, ο Ιταλός Πιέτρο Τάκα, δεν είδε ποτέ τον βασιλιά αυτοπροσώπως: δούλεψε από το εργαστήριό του στη Φλωρεντία με βάση ένα πορτρέτο που του έστειλαν από τη Μαδρίτη, ζωγραφισμένο ούτε λίγο ούτε πολύ από τον Βελάθκεθ. Δηλαδή η μεγαλοφυΐα της ζωγραφικής του έδωσε το πρόσωπο, την έκφραση και το παράστημα, κι ο Τάκα τα μετέφερε στον μπρούντζο χωρίς να έχει ποτέ το μοντέλο μπροστά του. Ένα πορτρέτο ταξίδεψε τη μισή Ευρώπη για να γίνει αυτό το άλογο.
