Μια ταπεινή πρόσοψη στην οδό των Εβραίων, σχεδόν ανώνυμη, και πίσω της μια τετράγωνη αίθουσα με πλευρά μόλις επτά μέτρων, ντυμένη με γύψινα διακοσμητικά μουδέχαρ σκαλισμένα σαν δαντέλα, με στίχους από τους Ψαλμούς γραμμένους στα εβραϊκά ανάμεσα στα γεωμετρικά πλέγματα. Είναι μία από τις τρεις μεσαιωνικές συναγωγές που σώζονται στην Ισπανία και η μόνη της Ανδαλουσίας. Χτίστηκε το 1315 και επέζησε επειδή, μετά την εκδίωξη, της βρήκαν άλλη χρήση.
Τρεις συναγωγές σε όλη την Ισπανία
Από τις εκατοντάδες συναγωγές που υπήρχαν στη χερσόνησο πριν από το 1492 μόνο τρεις στέκουν ακόμη: οι δύο του Τολέδο —Σάντα Μαρία λα Μπλάνκα και Ελ Τράνσιτο— και αυτή. Χτίστηκε το 1315, όπως αναφέρει μια επιγραφή στους τοίχους της, με χρηματοδότηση του Γισάκ Μοέμπ.
Είναι μικρή: μια τετράγωνη αίθουσα περίπου επτά μέτρων σε κάθε πλευρά, με έναν ψηλό εξώστη για τις γυναίκες στον οποίο ανέβαινες από μια ανεξάρτητη σκάλα. Αυτό το μετριοπαθές μέγεθος ήταν εν μέρει υποχρεωτικό, γιατί η χριστιανική νομοθεσία περιόριζε τις διαστάσεις των συναγωγών.
Μετά την εκδίωξη του 1492, το κτίριο δεν γκρεμίστηκε αλλά έχασε τη χρήση του: χρησίμευσε ως νοσοκομείο για όσους έπασχαν από λύσσα, ύστερα ως ξωκλήσι αφιερωμένο στην Αγία Κουιτερία και αργότερα ως παρεκκλήσι της συντεχνίας των τσαγκάρηδων, αφιερωμένο στον Άγιο Κρισπίνο. Αυτή η αλυσίδα χρήσεων είναι που τη γλίτωσε, και μόλις το 1885 αναγνωρίστηκε τι ήταν πραγματικά.
Γύψινα διακοσμητικά και Ψαλμοί
Η διακόσμηση είναι μουδέχαρ: σκαλιστός γύψος με γεωμετρικά πλέγματα, φυτικά μοτίβα και πολύλοβα τόξα, η ίδια γλώσσα που χρησιμοποιούνταν στα χριστιανικά και ισλαμικά έργα της εποχής. Οι τεχνίτες ήταν οι ίδιοι· αυτό που άλλαζε ήταν ο αποδέκτης.
Ανάμεσα στα πλέγματα τρέχουν εβραϊκές επιγραφές με στίχους από τους Ψαλμούς και μια αφιέρωση του κτιρίου. Στον ανατολικό τοίχο, στραμμένο προς την Ιερουσαλήμ, βρίσκεται η εσοχή όπου φυλασσόταν η Κιβωτός της Τορά, πλαισιωμένη από μια ιδιαίτερα προσεγμένη διακόσμηση.
Απέναντι από τη συναγωγή, στον ίδιο δρόμο, υπάρχει ένα άγαλμα του Μαϊμονίδη, του φιλοσόφου, γιατρού και νομομαθούς που γεννήθηκε στην Κόρδοβα το 1138, μιας από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Η οικογένειά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πόλη φεύγοντας από τους Αλμοχάδες. Η τοπική παράδοση λέει ότι αν του αγγίξεις το πόδι φέρνει τύχη, και ο μπρούντζος το επιβεβαιώνει.
Μη χάσεις
Μία από τις τρεις στην Ισπανία
Έχουν μείνει μόνο οι δύο του Τολέδο και αυτή. Από τις εκατοντάδες που υπήρχαν πριν από το 1492.
Οι Ψαλμοί στον τοίχο
Στίχοι στα εβραϊκά σκαλισμένοι ανάμεσα στα πλέγματα μουδέχαρ. Και η εσοχή της Κιβωτού, στραμμένη προς την Ιερουσαλήμ.
Επέζησε αλλάζοντας δουλειά
Νοσοκομείο για τη λύσσα, ξωκλήσι και παρεκκλήσι τσαγκάρηδων. Αναγνωρίστηκε τι ήταν μόλις το 1885.
Ο Μαϊμονίδης απέναντι
Γεννήθηκε στην Κόρδοβα το 1138 και η οικογένειά του έφυγε από τους Αλμοχάδες. Αν του αγγίξεις το πόδι φέρνει τύχη, λένε.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στην Κόρδοβα
Βρίσκεται στην καρδιά της εβραϊκής συνοικίας, της γειτονιάς με τα στενά σοκάκια που περιβάλλει τη Μεθκίτα-Καθεδρικό από τα βορειοδυτικά, και ένα βήμα από την Πουέρτα δε Αλμοδόβαρ, τη μόνη μεσαιωνική πύλη που στέκει ακόμη.
Η είσοδος είναι πρακτικά συμβολική και δωρεάν για πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επίσκεψη είναι πολύ σύντομη —δέκα ή δεκαπέντε λεπτά— γιατί ο χώρος είναι μικροσκοπικός, και υπάρχει έλεγχος του αριθμού επισκεπτών, οπότε μπορεί να υπάρχει μια μικρή ουρά.
Συμπλήρωσέ τη με την Κάσα δε Σεφαράδ, στον ίδιο δρόμο, ένα κέντρο αφιερωμένο στη μνήμη των Σεφαραδιτών με αίθουσες για την καθημερινή ζωή, τη μουσική και τις γυναίκες του Αλ-Άνταλους. Οι δύο μαζί, συν μια βόλτα στην εβραϊκή συνοικία, πιάνουν ένα πρωινό.
Συχνές ερωτήσεις
Τι απέγινε η συναγωγή όταν έδιωξαν τους Εβραίους;
Δεν την γκρέμισαν, αλλά της αφαίρεσαν τη χρήση της: χρησίμευσε ως νοσοκομείο για ασθενείς με λύσσα και, αργότερα, ως παρεκκλήσι της συντεχνίας των τσαγκάρηδων, αφιερωμένο στον Άγιο Κρισπίνο. Παραλίγο να χαθεί, ώσπου το 1885 κηρύχθηκε Εθνικό Μνημείο και σώθηκε.
