Skromna, niemal anonimowa fasada przy calle de los Judíos, a za nią kwadratowa sala o boku zaledwie siedmiu metrów, pokryta dekoracjami gipsowymi w stylu mudéjar, rzeźbionymi jak koronka, z wersetami Psalmów wypisanymi po hebrajsku wśród geometrycznych plecionek. To jedna z trzech średniowiecznych synagog, jakie zachowały się w Hiszpanii, i jedyna w Andaluzji. Zbudowano ją w 1315 roku, a przetrwała, bo po wypędzeniu Żydów znaleziono dla niej inne zastosowanie.
Trzy synagogi w całej Hiszpanii
Z setek synagog, jakie istniały na Półwyspie Iberyjskim przed 1492 rokiem, przetrwały tylko trzy: dwie w Toledo – Santa María la Blanca i El Tránsito – oraz ta. Zbudowano ją w 1315 roku, jak głosi inskrypcja na jej murach, a ufundował ją Isaac Moheb.
Jest mała: kwadratowa sala o boku około siedmiu metrów, z wysoką galerią dla kobiet, do której prowadziły osobne schody. Ta skromność rozmiarów była po części wymuszona, bo prawo chrześcijańskie ograniczało wielkość synagog.
Po wypędzeniu z 1492 roku budynku nie zburzono, ale stracił swoją funkcję: służył jako szpital dla chorych na wściekliznę, potem jako kaplica pod wezwaniem Santa Quiteria, a później jako kaplica cechu szewców pod wezwaniem św. Kryspina. Ten łańcuch zastosowań ją ocalił i dopiero w 1885 roku rozpoznano, czym była naprawdę.
Dekoracje gipsowe i Psalmy
Dekoracja jest w stylu mudéjar: rzeźbiony gips z geometryczną plecionką, motywami roślinnymi i łukami wielolistnymi, ten sam język, którego używano wtedy w budowlach chrześcijańskich i islamskich. Rzemieślnicy byli ci sami; zmieniał się adresat.
Wśród plecionek biegną hebrajskie inskrypcje z wersetami Psalmów i dedykacją budynku. W ścianie wschodniej, zwróconej ku Jerozolimie, jest wnęka, w której przechowywano Arkę Tory, obramowana szczególnie staranną dekoracją.
Naprzeciwko synagogi, przy tej samej ulicy, stoi posąg Majmonidesa, filozofa, lekarza i prawnika urodzonego w Córdobie w 1138 roku, jednej z najważniejszych postaci intelektualnych europejskiego średniowiecza. Jego rodzina musiała opuścić miasto, uciekając przed Almohadami. Miejscowa tradycja mówi, że dotknięcie jego stopy przynosi szczęście, a brąz to potwierdza.
Nie do przegapienia
Jedna z trzech w Hiszpanii
Zostały tylko dwie w Toledo i ta. Z setek, jakie istniały przed 1492 rokiem.
Psalmy na ścianie
Wersety po hebrajsku wyrzeźbione wśród plecionek w stylu mudéjar. I wnęka na Arkę, zwrócona ku Jerozolimie.
Przetrwała, zmieniając zajęcie
Szpital dla chorych na wściekliznę, kaplica i kaplica szewców. Dopiero w 1885 roku rozpoznano, czym była.
Majmonides naprzeciwko
Urodził się w Córdobie w 1138 roku, a jego rodzina uciekła przed Almohadami. Podobno dotknięcie jego stopy przynosi szczęście.
Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Córdoby
Stoi w sercu dzielnicy żydowskiej, labiryntu wąskich zaułków, który od północnego zachodu otacza Mezquita-Catedral, i o krok od bramy Puerta de Almodóvar, jedynej średniowiecznej bramy, jaka przetrwała.
Wstęp jest praktycznie symboliczny, a dla obywateli Unii Europejskiej bezpłatny. Zwiedzanie trwa bardzo krótko – dziesięć, piętnaście minut – bo przestrzeń jest maleńka, a liczba wchodzących jest kontrolowana, więc może być niewielka kolejka.
Uzupełnij ją wizytą w Casa de Sefarad przy tej samej ulicy, ośrodku poświęconym pamięci Sefardyjczyków, z salami o życiu codziennym, muzyce i kobietach z al-Andalus. Obie, razem ze spacerem po dzielnicy żydowskiej, zajmą ci przedpołudnie.
Najczęstsze pytania
Co się stało z synagogą, kiedy wygnano Żydów?
Nie zburzono jej, ale odebrano jej funkcję: służyła jako szpital dla chorych na wściekliznę, a później jako kaplica cechu szewców pod wezwaniem św. Kryspina. Niewiele brakowało, a przepadłaby, aż w 1885 roku ogłoszono ją zabytkiem narodowym i została ocalona.
