Kamień faluje. Balkony się wyginają, otwory układają się w łagodne łuki i wszystko wydaje się miękkie, jakby budynek oddychał. To Can Casasayas, a kazał go zbudować cukiernik: kiedy szlachta trwała w swoich pałacach z surowego kamienia, nowe pieniądze odważyły się na najbardziej przełomową architekturę swoich czasów.
Cukiernik z architektonicznymi ambicjami
Josep Casasayas urodził się w Barcelonie w 1873 roku, przyjechał do Palmy, pracował w pracowni cukierniczej Can Frasquet i w końcu przejął interes. Kiedy mu się powiodło, zapragnął domu na czasie i zatrudnił architekta Francesca Rocę Simó.
Budowano go między 1908 a 1910 rokiem, w pełni gorączki modernisme, a formy są bezpośrednimi dziećmi Gaudíego: paraboliczne łuki i falujące fasady jednoznacznie przywołują Casa Milà i Casa Batlló w Barcelonie, a kute żelazo wije się jak roślina.
W rzeczywistości to dwa bliźniacze budynki rozdzielone ulicą: Can Casasayas i Pensió Menorquina, zaprojektowane w tym samym czasie i w tym samym języku. Oglądanie ich naprzeciw siebie, z ulicą pośrodku, to właściwy sposób patrzenia, bo kompozycję pomyślano jako całość.
Co znaczy, że zamówił go kupiec
W Palmie szlachecka architektura przez wieki była dyskretna na zewnątrz i spektakularna w środku: surowe fasady, wspaniałe patia. Can Vivot czy Can Oleza działają dokładnie tak.
Modernisme odwraca tę logikę. Mieszczaństwo, które wzbogaciło się na handlu, przemyśle i rodzącej się turystyce, chciało, żeby jego dom było widać z ulicy, i zamawiało fasady pomyślane tak, by przyciągać uwagę przechodniów.
To ten sam impuls, który dał Can Forteza Rey – dom jubilera – i Gran Hotel – luksusowy hotel – wszystkie w promieniu pięciu minut i wszystkie w tej samej dekadzie. Palma miała swój krótki i intensywny moment modernisme, a te budynki są tym, co z niego zostało.
Roca Simó, architekt, w końcu opuścił Majorkę i osiadł w Rosario w Argentynie, gdzie wzniósł Palacio Fuentes, kolejny monumentalny budynek, który wciąż góruje nad miastem. Z pracowni cukiernika z Palmy nad brzeg Parany.
Nie do przegapienia
Zamówił go cukiernik
Josep Casasayas, właściciel pracowni cukierniczej Can Frasquet. Nowe pieniądze postawiły na przełom.
To dwa bliźniacze budynki
Can Casasayas i Pensió Menorquina, rozdzielone ulicą i zaprojektowane jako całość.
Gaudí w tle
Paraboliczne łuki i falująca fasada, które przywołują Casa Milà i Casa Batlló.
Architekt skończył w Argentynie
Francesc Roca Simó osiadł w Rosario i wzniósł tam Palacio Fuentes.
Jak to wpleść w zwiedzanie Palmy
Plaza del Mercado leży między Paseo del Born a Gran Hotel, w środku modernistycznej osi. To miejsce, przez które przechodzi się obowiązkowo, i naturalny przystanek na początek tej trasy.
Budynków nie zwiedza się w środku. Trzeba stanąć na środku ulicy, która rozdziela bliźniaki, i spojrzeć w górę: to jedyna pozycja, z której kompozycja działa tak, jak ją zaprojektowano.
Dwie minuty stąd są Forn des Teatre z modernistyczną fasadą piekarni i Teatro Principal. Z Can Forteza Rey i Almacenes El Águila trasa zamyka się w dobrą godzinę.
Najczęstsze pytania
A co się stało z architektem?
Francesc Roca Simó w końcu opuścił Majorkę i osiadł w Rosario w Argentynie, gdzie wzniósł Palacio Fuentes, kolejny monumentalny budynek, który wciąż góruje nad miastem. Z pracowni cukiernika z Palmy nad brzeg Parany.
