Η Κουένκα και η αφηρημένη τέχνη: η πόλη που υιοθέτησε την πρωτοπορία
Πώς μια καστιλιάνικη επαρχιακή πρωτεύουσα κατέληξε να γίνει το κέντρο της ισπανικής αφηρημένης τέχνης, και ποια μουσεία πρέπει να δεις εκτός από εκείνο που κρέμεται πάνω από τη χαράδρα.
Είναι μία από τις πιο απίθανες ιστορίες της ισπανικής τέχνης του 20ού αιώνα: τη δεκαετία του εξήντα, μια ομάδα αφηρημένων ζωγράφων —που το καθεστώς τους έβλεπε με κακό μάτι και που δεν είχαν αγορά— άρχισε να εγκαθίσταται στην Κουένκα, μια μικρή, επαρχιακή πόλη, τρεις ώρες από τη Μαδρίτη. Εξήντα χρόνια αργότερα, η πόλη έχει περισσότερα τετραγωνικά μέτρα σύγχρονης τέχνης ανά κάτοικο από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη της Ισπανίας.
Η έκθεση του Μουσείου Αφηρημένης Τέχνης, που τη σχεδίασαν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες το 1966, άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο στήνονταν οι εκθέσεις στην Ισπανία. Μια επαρχιακή πρωτεύουσα ήταν εκείνη που έθεσε το πρότυπο.
Πώς έφτασε η πρωτοπορία σε μια επαρχιακή πόλη
Στην Ισπανία των δεκαετιών του πενήντα και του εξήντα, η αφηρημένη τέχνη ήταν μια άβολη θέση: ούτε ταίριαζε με το επίσημο γούστο ούτε είχε αρκετή αγορά για να ζήσει κανείς από αυτήν. Οι ζωγράφοι της ομάδας Ελ Πάσο και οι σύγχρονοί τους δούλευαν στη Μαδρίτη με δυσκολίες και έψαχναν φθηνά μέρη για να στήσουν εργαστήριο.
Η Κουένκα πρόσφερε παλιά, μισοεγκαταλελειμμένα σπίτια σε ένα ερημωμένο ιστορικό κέντρο, σιωπή, ένα εξαιρετικό τοπίο και επαρχιακές τιμές. Ο Γουστάβο Τορνέρ, γέννημα της Κουένκα, ήταν ο σύνδεσμος· σιγά σιγά έφτασαν κι άλλοι, και η πόλη έγινε τόπος συνάντησης μιας ολόκληρης γενιάς.
Το αποφασιστικό βήμα το έκανε ο Φερνάντο Θόμπελ, ζωγράφος γεννημένος στις Φιλιππίνες, που αγόραζε εδώ και χρόνια έργα των φίλων του και χρειαζόταν έναν χώρο για να τα συγκεντρώσει. Το 1966 άνοιξε το Μουσείο Ισπανικής Αφηρημένης Τέχνης στα Κρεμαστά Σπίτια, και αυτό άλλαξε την κλίμακα των πάντων.
Τσιγίδα, Τάπιες, Μιγιάρες, Σάουρα, Τορνέρ, Ρουέδα, Σεμπέρε, Οτέιθα και ο ίδιος ο Θόμπελ, κρεμασμένοι μέσα σε μεσαιωνικά σπίτια που αιωρούνται πάνω από τον γκρεμό. Η είσοδος είναι δωρεάν από τότε που ο Θόμπελ το δώρισε στο Ίδρυμα Χουάν Μαρτς το 1980.
Το κέλυφος είναι το μισό επιχείρημα. Το να βλέπεις αφηρημένη ζωγραφική μέσα σε σπίτια του 15ου αιώνα που σκύβουν πάνω από σαράντα μέτρα κενό, με τα παράθυρα να βλέπουν στη χαράδρα, είναι μια εμπειρία που κανένα μουσείο μεγάλης πόλης δεν μπορεί να αναπαραγάγει.
Αυτό που είχε πραγματική επιρροή στο μουσείο δεν ήταν η συλλογή αλλά ο τρόπος που στήθηκε. Οι ίδιοι οι καλλιτέχνες —κυρίως ο Τορνέρ και ο Χεράρδο Ρουέδα, μαζί με τον Θόμπελ— σχεδίασαν τις αίθουσες παίζοντας με το φυσικό φως, το παλιό ξύλο των δοκαριών, το λευκό των τοίχων και τα παράθυρα ανοιχτά στη χαράδρα.
Απέναντι στο μουσείο-αποθήκη της εποχής, με τα έργα παραταγμένα και τις λεζάντες ως μοναδικό κριτήριο, εδώ κάθε αίθουσα σχεδιάστηκε ως ένας χώρος με τον δικό του ρυθμό: λίγα έργα, πολύς αέρας και το κτίριο να αποτελεί μέρος της έκθεσης αντί απλώς να την περιέχει.
Το αποτέλεσμα ήταν τόσο καινούργιο για την Ισπανία του 1966 που έγινε αμέσως σημείο αναφοράς. Μεγάλο μέρος της ισπανικής μουσειογραφίας των επόμενων δεκαετιών εξηγείται αν κοιτάξεις την Κουένκα, κάτι αρκετά ασυνήθιστο για ένα μικρό μουσείο σε μια επαρχιακή πρωτεύουσα.
Και η πόλη δεν σταμάτησε εκεί. Η αρχική ώθηση δημιούργησε ένα δίκτυο που εξακολουθεί να λειτουργεί, με περισσότερες συλλογές, ιδρύματα και εκθεσιακούς χώρους από όσους θα αναλογούσαν σε έναν πληθυσμό του μεγέθους της.
Η άλλη μεγάλη συλλογή της πόλης, σε μια μονή της πάνω παλιάς πόλης: σύγχρονη τέχνη, «ευρημένα αντικείμενα» και μια πολύ αξιόλογη συλλογή χαρακτικών. Λιγότερο γνωστό από το Μουσείο Αφηρημένης Τέχνης και με πολύ μικρότερη ουρά.
Εκτός από το Μουσείο Αφηρημένης Τέχνης, η πόλη έχει το Ίδρυμα Αντόνιο Πέρεθ, εγκατεστημένο σε μια πρώην μονή της πάνω παλιάς πόλης, με μια πολύ δυνατή συλλογή σύγχρονης τέχνης, «ευρημένων αντικειμένων» και χαρακτικών. Συνήθως είναι πολύ πιο άδειο και αξίζει την ίδια προσοχή.
Υπάρχει επίσης το Εσπάθιο Τορνέρ, στην εκκλησία του Σαν Πάμπλο, στην άλλη άκρη της Γέφυρας του Σαν Πάμπλο, αφιερωμένο στο έργο του Γουστάβο Τορνέρ, και το Μουσείο Επιστημών, που αν και δεν είναι τέχνη λειτουργεί πολύ καλά και είναι η καλύτερη επιλογή αν ταξιδεύεις με παιδιά.
Η αντίθεση με το παλιό είναι μέρος της γοητείας. Ο καθεδρικός έχει αφηρημένα βιτρό του 20ού αιώνα, παραγγελμένα σε σύγχρονους καλλιτέχνες συνδεδεμένους με την πόλη, και το να βλέπεις πρώιμο γοτθικό φωτισμένο από μη παραστατικό βιτρό είναι μια εμπειρία που δεν προσφέρει κανένας άλλος ισπανικός καθεδρικός.
Αυτό είναι, κατά βάθος, το επιχείρημα της Κουένκα: δεν είναι μια μεσαιωνική πόλη με ένα μοντέρνο μουσείο μέσα, αλλά ένας τόπος όπου το παλιό και το σύγχρονο συνυπάρχουν με φυσικότητα εδώ και εξήντα χρόνια.
Μεγάλο μέρος των βιτρό του είναι αφηρημένα και του 20ού αιώνα, έργα σύγχρονων καλλιτεχνών δεμένων με την πόλη. Πρώιμο γοτθικό με αγγλονορμανδική επιρροή φωτισμένο από μη παραστατικό βιτρό: δεν υπάρχει άλλος ισπανικός καθεδρικός όπου να συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Επειδή τις δεκαετίες του πενήντα και του εξήντα μια ομάδα Ισπανών αφηρημένων ζωγράφων, χωρίς αγορά και χωρίς επίσημη στήριξη, έψαξε φθηνά μέρη για να στήσει εργαστήριο και βρήκε εδώ μισοεγκαταλελειμμένα σπίτια σε ένα ερημωμένο ιστορικό κέντρο, σιωπή και ένα εξαιρετικό τοπίο. Ο Γουστάβο Τορνέρ, γέννημα της Κουένκα, ήταν ο σύνδεσμος, και από εκεί προέκυψαν όλα τα υπόλοιπα.
Ποιος ήταν ο Φερνάντο Θόμπελ;
Ένας ζωγράφος γεννημένος στις Φιλιππίνες, από ισπανική οικογένεια, που αγόραζε εδώ και χρόνια έργα των Ισπανών αφηρημένων της γενιάς του και χρειαζόταν έναν χώρο για να τα συγκεντρώσει και να τα κάνει δημόσια. Το 1966 άνοιξε το Μουσείο Ισπανικής Αφηρημένης Τέχνης στα Κρεμαστά Σπίτια, και το 1980 το δώρισε στο Ίδρυμα Χουάν Μαρτς για να εξασφαλίσει τη συνέχειά του.
Τι το ιδιαίτερο έχει η έκθεση του μουσείου;
Ότι τη σχεδίασαν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, παίζοντας με το φυσικό φως, το παλιό ξύλο των δοκαριών, το λευκό των τοίχων και τα παράθυρα ανοιχτά στη χαράδρα. Απέναντι στο μουσείο-αποθήκη της εποχής, εδώ κάθε αίθουσα σχεδιάστηκε ως ένας χώρος με τον δικό του ρυθμό: λίγα έργα και πολύς αέρας. Έγινε αμέσως σημείο αναφοράς για όλη την ισπανική μουσειογραφία.
Ποια άλλα μουσεία τέχνης υπάρχουν στην Κουένκα;
Το Ίδρυμα Αντόνιο Πέρεθ, σε μια πρώην μονή της πάνω παλιάς πόλης, με σύγχρονη τέχνη, «ευρημένα αντικείμενα» και χαρακτικά· και το Εσπάθιο Τορνέρ, στην εκκλησία του Σαν Πάμπλο, αφιερωμένο στον Γουστάβο Τορνέρ. Και τα δύο έχουν πολύ λιγότερο κόσμο από το Μουσείο Αφηρημένης Τέχνης και αξίζουν την ίδια προσοχή.
Είναι δωρεάν το Μουσείο Αφηρημένης Τέχνης;
Ναι, η είσοδος είναι δωρεάν από τότε που ο Θόμπελ δώρισε το μουσείο στο Ίδρυμα Χουάν Μαρτς το 1980. Και είναι επιπλέον ο μόνος τρόπος να μπεις στα Κρεμαστά Σπίτια και να σκύψεις από τα παράθυρά τους πάνω από τον γκρεμό, οπότε αξίζει διπλά. Καλό είναι να ελέγξεις την εβδομαδιαία μέρα που είναι κλειστό πριν πας.
Είναι παλιά τα βιτρό του καθεδρικού;
Μεγάλο μέρος τους όχι: είναι του 20ού αιώνα και αφηρημένα, παραγγελμένα σε σύγχρονους καλλιτέχνες συνδεδεμένους με την πόλη. Το να βλέπεις ένα πρώιμο γοτθικό εσωτερικό με αγγλονορμανδική επιρροή φωτισμένο από μη παραστατικό βιτρό είναι μια εμπειρία που δεν προσφέρει κανένας άλλος ισπανικός καθεδρικός, και συνοψίζει καλά τον χαρακτήρα της Κουένκα.
Πρακτικές πληροφορίες
Το απαραίτητοΜουσείο Ισπανικής Αφηρημένης Τέχνης, στα Κρεμαστά Σπίτια. Δωρεάν είσοδος.
Το δεύτεροΊδρυμα Αντόνιο Πέρεθ, σε μια μονή της πάνω παλιάς πόλης. Με πολύ λιγότερο κόσμο.
ΕπίσηςΕσπάθιο Τορνέρ στην εκκλησία του Σαν Πάμπλο, και το Μουσείο Επιστημών αν ταξιδεύεις με παιδιά.
ΜπόνουςΤα αφηρημένα βιτρό του καθεδρικού, του 20ού αιώνα και μη παραστατικά.
ΧρόνοςΜια καλή ώρα για το Μουσείο Αφηρημένης Τέχνης· άλλη μία ώρα για το Ίδρυμα Αντόνιο Πέρεθ.
Μέρες που κλείνουνΈλεγξε την εβδομαδιαία μέρα που κλείνει το καθένα πριν οργανώσεις τη μέρα σου.
Στον χάρτη
🎧 Με το Viavoy
Περπάτησε στην πόλη Cuenca και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό
Κατέβασε το Viavoy και περπάτησε στην πόλη Cuenca χωρίς σύνδεση, όποτε θέλεις.
από 3,99 €· εφάπαξ πληρωμή
City Pass · 9,99 €3 ημέρες, όλες οι περιηγήσεις στην πόλη Cuenca