Hoi! Ik ben Daan, en ik ben je stem terwijl we verdwalen in de Judería van Córdoba, het labyrint van witte steegjes in de stad van de drie culturen.
Overzicht
We lopen langs de muur, groeten Seneca en Maimonides, dalen af naar de middeleeuwse synagoge, wringen ons door het smalste straatje van de stad en eindigen naast de baden van de kalief. Het ruikt er naar kalk en jasmijn, het is bijna allemaal vlak en in de schaduw is het altijd koel: jij loopt rustig en kijkt omhoog, de verhalen zijn voor mij.
En nog iets: de Casa Andalusí, de synagoge, de Casa de Sefarad, de kapel van San Bartolomé en de baden van het Kalifale Alcázar hebben hun volledige audiogids voor binnen, inbegrepen bij deze wandeling: als je aankomt, tik je en ga je naar binnen. Onze wandeling begint bij de Casa del Indiano.
We beginnen.
Route
- 1
Casa del Indiano
Blijf staan voor deze statige gevel, anders dan de andere: het is de Casa del Indiano, een paleis uit het eind van de vijftiende eeuw met een gotisch-mudéjarportaal met spitsboog.
Blijf even staan onder deze boog van goudkleurige steen en adem in: het ruikt naar kalk en jasmijn, en je hoort het water van een fontein in de buurt. Je gaat door de Puerta de Almodóvar, de enige middeleeuwse poort die nog overeind staat van de vele die de stadsmuur had.
- 3
Standbeeld van Seneca
Kijk naar die bronzen figuur, in een toga en met een gezicht dat niet naar grapjes ziet, leunend tegen de muur. Het is Lucius Annaeus Seneca, stoïcijns filosoof, leermeester en later slachtoffer van keizer Nero, en een rasechte Cordobees: hij werd hier geboren toen de stad Corduba heette.
- 4
De stadsmuren van de Joodse wijk
Streel gerust met je hand over deze blokken: ze zijn koud en enorm, zonder cement in elkaar gepast. Je raakt de westflank aan van de muur die de medina omsloot, een mengeling van tijdperken, Romeins onderaan, Arabisch en middeleeuws bovenaan.
- 5
Casa Andalusí
Voor je ligt een eenvoudige houten deur in een smal steegje; laat je niet misleiden door haar bescheidenheid, want erachter schuilt de Casa Andalusí, een woning uit de twaalfde eeuw die is omgevormd tot een klein juweel.
- 6
Calle de los Judíos
Nu ben je binnen. Dit is de Calle de los Judíos, de ruggengraat van de wijk, en een van de maar heel weinige straten in Spanje die haar naam sinds de Middeleeuwen behoudt.
Voor je, in de Calle de los Judíos, verbergt een bescheiden, bijna anonieme gevel een schat: de synagoge van Córdoba, gebouwd in 1315, een van de slechts drie middeleeuwse synagogen die in Spanje bewaard zijn gebleven en de enige van Andalusië.
- 8
Casa de Sefarad
Tegenover de synagoge ligt de Casa de Sefarad, een groot huis uit de veertiende eeuw dat nu het centrum is van de Joodse herinnering van Córdoba.
- 9
Zoco Municipal
Stap over de drempel en ga deze vierkante patio van twee verdiepingen binnen, met galerijen van zuilen en witgekalkte bogen. Het is de Zoco Municipal, een markt van ambachtslieden in een statig familiehuis uit de zestiende eeuw. Zoco komt van het Arabische suq, markt: de naam herinnert je eraan dat hier eeuwenlang van alles werd verkocht.
- 10
Plaza de Tiberíades
Kijk in dit afgelegen hoekje, bijna een patio. Het is de Plaza de Tiberíades, en de naam is geen toeval: Tiberias is een stad aan de oever van het meer van Galilea, in het noorden van Israël, waar volgens de overlevering de resten van Maimonides rusten, de grote wijze die in deze zelfde Joodse wijk werd geboren.
- 11
Standbeeld van Maimonides
Daar is hij, gezeten met een boek op schoot: Maimonides. Arts, rabbijn en filosoof, geboren in deze Joodse wijk in 1135 en voor de joden over de hele wereld de Rambam, een van de grootste Torahgeleerden aller tijden. En nu iets bijzonders: kijk naar zijn voet.
- 12
Plaza de Maimónides
Kom uit op de Plaza de Maimónides, een open en elegante ruimte die de grote Cordobees opnieuw eert, ditmaal met een heel plein. Aan één kant heb je het oude seminarie en het Museo Taurino; eromheen statige huizen uit een van de edelste zones van de oude medina.
- 13
Casa Mazal
Hier vlakbij, midden in de Joodse wijk, ligt Casa Mazal, en haar naam vertelt al waar het om gaat: mazal betekent fortuin, geluk, in het Hebreeuws. Het is een restaurant met Sefardische keuken in een patiohuis met originele elementen uit de veertiende eeuw. Hier eten is letterlijk aan tafel gaan in de middeleeuwse Joodse wijk.
- 14
Mudéjar-kapel van San Bartolomé
Zoek een onopvallend portaal tussen de huizen, bijna verborgen; weinig mensen weten dat erachter de mudéjarkapel van San Bartolomé ligt, een klein juweel uit de veertiende en vijftiende eeuw dat een sfeer van volkomen inkeer bewaart.
- 15
Plaza del Cardenal Salazar
Loop naar dit ruime, lichte plein, een adempauze na de steegjes. Het wordt beheerst door de gevel van het oude Hospital del Cardenal Salazar, een barok gebouw uit de achttiende eeuw dat nu de Faculteit Wijsbegeerte en Letteren van de Universiteit van Córdoba huisvest.
- 16
Calleja del Pañuelo
Hier is ze, en je ziet haar bijna niet. Dit is de Calleja del Pañuelo, de smalste straat van Córdoba. Haar naam zegt alles: een pañuelo is een zakdoek, en op haar smalste punt is ze zo breed als een uitgespreide herenzakdoek, iets meer dan vijftig centimeter.
- 17
Casa Pepe de la Judería
En om de maaltijd af te sluiten is er niets beters dan Casa Pepe de la Judería, in de Calle Romero. Het is een kroeg-restaurant dat sinds 1928 ontmoetingsplaats is van Cordobezen en reizigers, met witgekalkte patio's en een terras met uitzicht op de toren van de Mezquita. Ga naar het dakterras als je kunt: het is het waard.
- 18
Calleja de las Flores
En nu zijn we bij de ansichtkaart van Córdoba: de Calleja de las Flores. Het is een wit, ontzettend smal steegje, met muren die letterlijk bedekt zijn met potten blauwe en rode geraniums die aan beide kanten hangen. Maar de meesterzet is omhoogkijken aan het eind van het steegje.
- 19
Arco del Portillo
Hier heb je de Arco del Portillo, een overwelfde doorgang die de binnenste stadsmuur doorboorde en de Joodse wijk verbond met de Axerquía, de wijk van de ambachtslieden en de eenvoudige mensen die zich aan de andere kant uitstrekte. Er doorheen lopen was, in het middeleeuwse Córdoba, in drie stappen van sociale wereld veranderen.
- 20
Plazuela de la Concha
Je bent uitgekomen in een teruggetrokken, sneeuwwit hoekje: de Plazuela de la Concha, een van die plekken die in de tijd lijken stil te staan. Potten aan de muren, een kruisje, een vloer van ronde keien en een stilte van eeuwige siësta.
- 21
Plaza del Cardenal Toledo
Je komt uit op een rustig plein met bomen, dat van de Cardenal Toledo, een oase op een paar meter van het gewoel. Hier begint de Joodse wijk te vervagen en verschijnen grotere huizen, stadspaleisjes met houten poorten vol nagels en hallen die een glimp laten zien van schaduwrijke patio's.
- 22
Plaza del Triunfo
Je komt uit op de Plaza del Triunfo, de grote open ruimte die de Joodse wijk scheidt van de Mezquita-Catedral en van de rivier. Er staat een barok monument voor de heilige Rafaël, beschermer van de stad: de mensen van Córdoba noemen het triunfo, en daar komt de naam van het plein vandaan.
Naast het Alcázar, midden in de tuin, zakken enkele treden de aarde in: daar beneden, waar je het niet zou verwachten, liggen de baden van het Kalifale Alcázar, de privé-hammam van de kaliefen van Córdoba, in de tiende eeuw gebouwd naast hun paleis.
