Bir kiliseye, hatta neredeyse bir kaleye benzer: köşelerinde sekizgen kuleler, mazgallar ve incecik oyulmuş büyük pencereler. Değildir: bir ticaret borsası, bir pazardır. Evet, bir tapınaktır, ama ticaretin tapınağı; bütün Avrupa'daki sivil Gotiğin doruklarından biridir.
Kendi katedralini isteyen bir lonca
Onu 1420 ile 1452 arasında, en büyük Mallorcalı mimar Guillem Sagrera, şehrin büyük tüccarlarının loncası Col·legi de la Mercaderia'nın siparişiyle yükseltti. Program açıktı: ne kadar güçlü olduklarını dünyaya haykıran bir bina istiyorlardı.
İçeride anlaşmalar yapılır, para bozulur, yükler sigortalanırdı. Mallorca'nın Kuzey Afrika'ya, İtalya'ya ve Atlantik'e kendi rotalarıyla batı Akdeniz'de birinci sınıf bir ticaret düğümü olduğu bir dönemde adanın mali kalbiydi.
Savunma görünümü —mazgallar, kuleler, tepe süsleri— saf tiyatrodur. Surlarla çevrili bir şehrin içindeki bir ticaret salonunu tahkim etmeye gerek yoktu: kale dili gücün diliydi ve lonca da bu dili konuşmak istiyordu; bu yüzden yapıldı.
Taştan orman
İçeride tek bir salon vardır, onda da dönen gövdeler gibi burularak yükselen, başlıksız ve yukarıda tonoz boyunca dallanan kaburgalara açılan altı sütun. Sagrera bir binanın içine kelimenin tam anlamıyla taştan palmiyelerden bir orman dikti.
Teknik olarak dikkate değer olan başlığın yokluğudur: sütun geçişsiz kaburgaya dönüşür; kanonik Gotiğin yapmadığı bir şey. Yapının kendisi süslemedir, tek bir gereksiz öğe olmadan; bu da onu çağının yüzyıllarca önüne geçirir.
Fikir çığır açtı. 1483'te başlanan ve bugün Dünya Mirası olan Valencia'daki Llotja de la Seda, başlıksız burmalı sütun çözümünü yeniden ele aldı. Modeli Palma koydu, şöhreti Valencia kaptı.
Ana kapının üzerinde, ticaretin koruyucusu olarak Sagrera'nın bizzat yonttuğu bir Koruyucu Melek vardır. Gözlerinle çatının kenarını dolaşınca da çörtenler, küçük canavarlar ve baş gösteren figürler belirir: Gotik taş işçiliğinin alışıldık hayvanlar kitabı.
Kaçırılmayacaklar
Kilise değil, borsa
Tüccarlar loncasının ticaret salonu; 1420 ile 1452 arasında Guillem Sagrera tarafından inşa edildi.
Başlıksız altı sütun
Burularak yükselir ve yukarıda kaburgalara açılır. Bir salonun içinde taştan palmiyelerden bir orman.
Valencia modeli kopyaladı
Llotja de la Seda, Sagrera'nın fikrini altmış yıl sonra yeniden ele aldı ve şöhreti kaptı.
Mazgallar tiyatrodur
Bir ticaret salonunu tahkim etmeye gerek yoktu: kale dili gücün diliydi.
Palma gezine nasıl uyar
Adını taşıyan mahallededir, deniz kıyısı bölgesinde, Consolat de Mar ile Passeig de Sagrera'nın yanında. Oradan beş dakikada Paseo del Born'a çıkılır.
Bugün geçici sergi salonu olarak kullanılır ve bu girişi belirler: kurulu bir sergi olduğunda açılır, iki sergi arasında kapanır. Önceden kontrol et, çünkü onu görmeye gelenlerin en sık yaptığı hata budur.
Giriş ücretsizdir. Kapalı olsa bile dışından dolaşmaya değer: oyulmuş pencereler ve kuleler, özellikle marès taşının bala döndüğü öğleden sonra ışığında, meydandan içeriden olduğundan daha iyi görülür.
Sık sorulan sorular
Bu salonu içeriden ne taşıyor?
Dönen gövdeler gibi burgulu yükselen, başlıksız ve yukarıda tonoz boyunca dallanan kaburgalara açılan altı sütun. Sagrera bir salonun içine sana taştan bir palmiye ormanı dikti. Gereksiz süs yoktur: güzellik yapının kendisidir. Bir dâhi numarası.
Bu salonun taklitçileri olduğunu biliyor muydun?
Valencia'daki Llotja de la Seda, 1483'te başlanan ve bugün Dünya Mirası olan yapı, Sagrera'nın fikrini yeniden ele aldı: yukarıda kaburgalara açılan başlıksız burgulu sütunlar. Modeli Palma koydu, şöhreti Valencia aldı.
Ana kapıyı kim gözetliyor?
Üzerinde bir melek var: ticaretin bekçisi Ángel Custodio, bizzat Sagrera'nın yonttuğu Koruyucu Melek. Bakışını çatının kenarı boyunca gezdirirsen çörtenler, küçük canavarlar ve dışarı uzanan figürler görürsün. Mazgallar ve kulecikler binayı savunma amaçlı, savaş için yapılmış gibi gösterir. Tamamen tiyatro: “burada tüccarlar hükmeder, hem de güçlü biçimde” demenin bir yoluydu.
Peki tüccarlar bitince ne oldu?
Col·legi XIX. yüzyılda ortadan kalktı ve bina işsiz kaldı. Yıllarca depo ve çeşitli işler için salon olarak kullanıldı; ta ki şehir elindeki mücevheri anlayıp onu korumaya başlayana dek.
Bütün bunları kim yükseltti?
Guillem Sagrera; 1380 civarında, burada, Mallorca'da, Felanitx'te doğdu. Palma katedralinin yapı ustası ve son derece ince bir heykeltıraştı; bu eserden sonra onu Napoli'deki Castel Nuovo'nun büyük salonunu tonozla örtmek için Alfonso el Magnánimo'dan başkası çağırmadı, ve orada öldü. Deniz kıyısındaki gezinti yolu onun adını taşır: sonunda uluslararası bir yıldıza dönüşen bir kasaba delikanlısı.
