Hij lijkt op een kerk, of bijna op een kasteel, met achthoekige torentjes op de hoeken, kantelen en rijk opengewerkte vensters. Dat is hij niet: het is een handelsbeurs, een markt. Een tempel, dat wel, maar voor de handel, en een van de hoogtepunten van de burgerlijke gotiek in heel Europa.
Een gilde dat een eigen kathedraal wilde
Guillem Sagrera, de grootste Mallorcaanse architect, bouwde hem tussen 1420 en 1452 in opdracht van het Col·legi de la Mercaderia, het gilde van de grote kooplieden van de stad. Het programma was duidelijk: ze wilden een gebouw dat de wereld toeschreeuwde hoe machtig ze waren.
Binnen werden deals gesloten, munten gewisseld en ladingen verzekerd. Het was het financiële hart van het eiland op een moment dat Mallorca een handelsknooppunt van de eerste orde was in het westelijke Middellandse Zeegebied, met eigen routes naar Noord-Afrika, Italië en de Atlantische Oceaan.
Het verdedigende uiterlijk – de kantelen, de torentjes, de pinakels – is puur theater. Een handelszaal binnen een ommuurde stad hoefde je niet te versterken: het gebeurde omdat de taal van het kasteel de taal van de macht was, en het gilde wilde die spreken.
Het stenen woud
Binnen is er één enkele zaal, en daarin staan zes zuilen die gedraaid omhooggaan als kronkelende stammen, zonder kapiteel, en die zich bovenaan in vertakte ribben over het gewelf openen. Sagrera plantte letterlijk een woud van stenen palmen in een gebouw.
Technisch opvallend is het ontbreken van het kapiteel: de zuil gaat zonder overgang over in de rib, iets wat de klassieke gotiek niet deed. De constructie zelf is de versiering, zonder één overbodig element, en dat zet het gebouw eeuwen voor op zijn tijd.
Het idee kreeg navolging. De Lonja de la Seda in Valencia, begonnen in 1483 en vandaag Unesco-werelderfgoed, nam de oplossing van de gedraaide zuilen zonder kapiteel over. Palma leverde het model, Valencia ging met de roem strijken.
Boven de hoofdingang staat een engelbewaarder, hoeder van de handel, door Sagrera zelf gebeeldhouwd. En als je met je ogen de dakrand volgt, zie je waterspuwers, monstertjes en figuren die naar buiten hangen, het gebruikelijke bestiarium van het gotische steenhouwerswerk.
Niet te missen
Een beurs, geen kerk
De handelszaal van het koopmansgilde, tussen 1420 en 1452 gebouwd door Guillem Sagrera.
Zes zuilen zonder kapiteel
Ze gaan gedraaid omhoog en openen zich bovenaan in ribben. Een woud van stenen palmen in één zaal.
Valencia kopieerde het model
De Lonja de la Seda nam het idee van Sagrera zestig jaar later over en ging met de roem strijken.
De kantelen zijn theater
Een handelszaal hoefde je niet te versterken: de taal van het kasteel was die van de macht.
Hoe het past in je bezoek aan Palma
Hij staat in de wijk die zijn naam draagt, naast het Consolat de Mar en de Passeig de Sagrera, aan het zeefront. Van daar loop je in vijf minuten omhoog naar de Paseo del Born.
Vandaag dient hij als zaal voor tijdelijke tentoonstellingen, en dat bepaalt de toegang: hij is open als er een tentoonstelling staat en dicht tussen twee tentoonstellingen in. Controleer het vooraf, want dat is de meest gemaakte fout van wie hem komt bekijken.
De toegang is gratis. En ook als hij dicht is, loont het om er buitenom te lopen: de opengewerkte vensters en de torentjes komen vanaf het plein beter tot hun recht dan van binnenuit, vooral in het middaglicht, als de marès de kleur van honing krijgt.
Veelgestelde vragen
Wat draagt deze zaal van binnen?
Zes zuilen die gedraaid omhoogrijzen als wentelende stammen, zonder kapiteel, en die zich bovenin openen in vertakte ribben langs het gewelf. Sagrera plantte een bos van stenen palmbomen in een zaal. Er is geen overbodige versiering: de constructie zelf is de schoonheid. Een geniale kunstgreep.
Wist je dat deze zaal navolgers had?
De Lonja de la Seda in Valencia, begonnen in 1483 en nu Unesco-werelderfgoed, nam het idee van Sagrera over: gedraaide zuilen zonder kapiteel die zich bovenin openen in ribben. Palma leverde het model, Valencia kreeg de roem.
Wie bewaakt de hoofdingang?
Erboven staat een engel: het is de Ángel Custodio, de beschermer van de handel, gebeeldhouwd door Sagrera zelf. En als je met je blik langs de dakrand gaat, zie je waterspuwers, monstertjes en figuren die naar buiten gluren. De kantelen en torentjes laten het gebouw verdedigbaar lijken, krijgshaftig. Puur theater: het was een manier om te zeggen “hier hebben de kooplieden het voor het zeggen, en ze zeggen het hard”.
En wat gebeurde er toen de kooplieden verdwenen?
Het Col·legi verdween in de 19e eeuw en het gebouw bleef zonder bestemming. Jarenlang diende het als opslagplaats en als zaal voor allerlei gebruik, tot de stad begreep welk juweel ze in handen had en het begon te beschermen.
Wie heeft dit allemaal gebouwd?
Guillem Sagrera, geboren in Felanitx, hier op Mallorca, rond 1380. Hij was bouwmeester van de kathedraal van Palma en een bijzonder fijn beeldhouwer, en na dit werk riep niemand minder dan Alfons de Grootmoedige hem naar Napels om de grote zaal van het Castel Nuovo te overwelven, waar hij overleed. De promenade langs de zee draagt zijn naam: een dorpsjongen die een internationale ster werd.
