Η Σαραγόσα απέχει τριακόσια χιλιόμετρα από τη θάλασσα και είχε λιμάνι. Αυτό είναι το στοιχείο που εξηγεί αυτό το μουσείο: ο Έβρος ήταν πλωτός και από αυτόν ανέβαιναν φορτηγές βάρκες γεμάτες εμπορεύματα από τη Μεσόγειο, έτσι ώστε η Καισαραυγούστα λειτουργούσε ως εμπορικός κόμβος ανάμεσα στην ακτή και στο εσωτερικό της χερσονήσου. Αυτό που επισκέπτεσαι είναι τα κατάλοιπα της προκυμαίας και των αποθηκών.
Ένας ποταμός σαν αυτοκινητόδρομος
Στην Αρχαιότητα η ποτάμια μεταφορά ήταν ασύγκριτα φθηνότερη και αποδοτικότερη από τη χερσαία: μια φορτηγή βάρκα μετέφερε σε ένα ταξίδι όσα δεκάδες κάρα χρειάζονταν εβδομάδες για να μετακινήσουν. Γι' αυτό οι μεγάλες ρωμαϊκές πόλεις βρίσκονταν σε πλωτούς ποταμούς, και ο Έβρος ήταν πλωτός ως εδώ.
Από αυτόν ανέβαιναν λάδι από τη Βαιτική, κρασί, παστά ψάρια, κεραμική και γάρος —εκείνη η σάλτσα από ζυμωμένο ψάρι που οι Ρωμαίοι κατανάλωναν σε τεράστιες ποσότητες— από τα λιμάνια της Μεσογείου, και κατέβαιναν προϊόντα της κοιλάδας και των Πυρηναίων. Η Σαραγόσα ήταν το σημείο όπου ο ποταμός έπαυε να είναι πλωτός για φορτία.
Τα κατάλοιπα που σώζονται αντιστοιχούν στη ζώνη επαφής ανάμεσα στην αγορά και στον ποταμό: μέρος της προκυμαίας, σκάλες πρόσβασης στο νερό, θολωτές αποθήκες και οι κατασκευές που συνέδεαν το λιμάνι με τη δημόσια πλατεία. Είναι ο κρίκος που ένωνε το εμπόριο με τη διοίκηση.
Αποθήκες κάτω από το επίπεδο της πόλης
Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι οι θόλοι των αποθηκών, που σώζονται σε αρκετό ύψος για να περπατάς από κάτω, με την τοιχοποιία από ρωμαϊκό σκυρόδεμα εμφανή. Αυτό το υλικό —ασβέστης, άμμος και αδρανή, με ποζολάνη— είναι το ίδιο που επέτρεψε να χτιστεί το Πάνθεον, και εδώ το βλέπεις στη χρηστική του εκδοχή.
Η διαδρομή περιλαμβάνει μια οπτικοακουστική αναπαράσταση του λιμανιού σε λειτουργία, με τις φορτηγές βάρκες, την εκφόρτωση και τη διακίνηση των εμπορευμάτων, που βοηθά αρκετά, γιατί από τους τοίχους που σώζονται είναι δύσκολο να φανταστείς τη σκηνή.
Ο Έβρος, παρεμπιπτόντως, έδωσε το όνομά του σε κάτι ακόμη: οι Έλληνες ονόμασαν Ιβηρία τη χερσόνησο ακριβώς από αυτόν τον ποταμό, που τον ήξεραν ως Ίβηρα. Με άλλα λόγια, το όνομα μιας ολόκληρης πολιτισμικής ηπείρου προέρχεται από τον ποταμό που περνά από εδώ.
Μη χάσεις
Ένα λιμάνι τριακόσια χιλιόμετρα από τη θάλασσα
Ο Έβρος ήταν πλωτός ως εδώ, και η ποτάμια μεταφορά ήταν πολύ φθηνότερη από τη χερσαία.
Ανέβαινε γάρος από τη Μεσόγειο
Λάδι από τη Βαιτική, κρασί, παστά ψάρια και κεραμική έφταναν με φορτηγές βάρκες από τα λιμάνια της ακτής.
Θόλοι από ρωμαϊκό σκυρόδεμα
Οι αποθήκες σώζονται σε αρκετό ύψος για να περπατάς από κάτω, με την αρχική τοιχοποιία εμφανή.
Η Ιβηρία βγαίνει από αυτόν τον ποταμό
Οι Έλληνες ονόμασαν τον Έβρο Ίβηρα, και από εκεί η Ιβηρία. Το όνομα της χερσονήσου βγαίνει από τον ποταμό που περνά από εδώ.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σαραγόσα
Βρίσκεται δίπλα στη Λα Σέο, στη ζώνη όπου η ρωμαϊκή πόλη κατέβαινε προς τον ποταμό, λιγότερο από πέντε λεπτά από την αγορά. Τα δύο συνδυάζονται φυσικά γιατί αφηγούνται τις δύο όψεις του ίδιου πράγματος.
Αποτελεί μέρος της Διαδρομής της Καισαραυγούστας μαζί με το θέατρο και τα λουτρά, και το συνδυαστικό εισιτήριο βγαίνει πολύ φθηνότερο από τα τέσσερα χωριστά.
Το βλέπεις σε είκοσι πέντε λεπτά. Βγαίνοντας, οι όχθες του Έβρου και η Γέφυρα της Πέτρας είναι δύο βήματα μακριά, κάτι που σου επιτρέπει να δεις τον ποταμό που εξηγεί όλα όσα μόλις επισκέφτηκες.
Συχνές ερωτήσεις
Τι ακριβώς ήταν αυτός ο γάρος;
Ετοιμάσου, γιατί είναι πιο παράξενο απ' όσο ακούγεται. Ο γάρος φτιαχνόταν στοιβάζοντας εντόσθια και υπολείμματα ψαριών με πολύ αλάτι, και αφήνοντάς τα να ζυμωθούν στον ήλιο για εβδομάδες. Η μυρωδιά ήταν εγκληματική, τόσο που δεν ήταν καλοδεχούμενο να τον φτιάχνουν μέσα στις πόλεις. Αλλά το υγρό που έβγαινε από εκείνο τον πολτό ήταν υγρό χρυσάφι: μια σταλιά έδινε γεύση σχεδόν σε κάθε πιάτο, και για τον καλό πλήρωναν περιουσίες. Οι Ρωμαίοι τον έβαζαν ακόμη και σε γλυκά. Σκέψου το την επόμενη φορά που θα ανοίξεις μια κονσέρβα αντσούγιες: είσαι κληρονόμος του.
Ο Έβρος έδωσε το όνομά του και σε κάτι άλλο;
Στη μισή χερσόνησο, ούτε λίγο ούτε πολύ. Οι αρχαίοι τον έλεγαν Ίβηρα, κι από αυτό το όνομα οι Έλληνες έβγαλαν τους «Ίβηρες» για τους λαούς που ζούσαν δίπλα του, κι από εκεί την «Ιβηρία» για όλη αυτή τη γη που σήμερα μοιραζόμαστε με την Πορτογαλία. Δηλαδή: αυτός ο ποταμός που μυρίζεις από εδώ βάφτισε ολόκληρη τη χερσόνησο. Καθόλου άσχημα για ένα παιδί της επαρχίας. Και το όνομά του μένει σχεδόν ανέπαφο, από τον λατινικό Ίβηρα στον σημερινό Έβρο, με λίγα μόνο γράμματα λιμαρισμένα από τον χρόνο.
