Granada · Co zobaczyć

El Bañuelo

Łaźnie arabskie z XI wieku, o kilka stuleci starsze od Alhambry, ukryte w domu przy Carrera del Darro. Wchodzisz, oczy długo przyzwyczajają się do półmroku, a wtedy widzisz sklepienie: przebite dziesiątkami świetlików w kształcie ośmioramiennych gwiazd, przez które światło wpadało cienkimi smugami na parę. To jedne z najlepiej zachowanych łaźni islamskich w Hiszpanii, a wstęp kosztuje prawie nic.

Starsze od Alhambry

Bañuelo pochodzi z XI wieku, z czasów Zirydów, berberyjskiej dynastii, która założyła islamską Granadę i przeniosła tu stolicę ze starej Medina Elvira. To znaczy, że jest o jakieś dwieście lat starsze od Alhambry: kiedy je budowano, na wzgórzu naprzeciwko nie było jeszcze nawet nasrydzkiej twierdzy.

Jego prawdziwa nazwa brzmiała Hammam al-Yawza, „Łaźnia pod Orzechem”, od drzewa, które rosło obok. „Bañuelo”, czyli „mała łaźnia”, to czułe zdrobnienie, które nadali mu mieszkańcy Granady i które w końcu się przyjęło.

System ogrzewania odziedziczono po Rzymianach: pod posadzką jest pusta komora – hipokaustum – w której krążyło gorące powietrze z pieca, a kocioł podgrzewał wodę i wytwarzał parę. Trzy sale odtwarzają klasyczną sekwencję: zimna, letnia i gorąca, przechodzone w tej kolejności.

Muzeum skradzionych kolumn

Przyjrzyj się kapitelom. Nie są jednorodne: są tu elementy rzymskie, wizygockie i kalifackie, wszystkie wzięte z wcześniejszych budowli i ustawione tu obok siebie. To stała praktyka w średniowiecznej architekturze – wykorzystać to, co już było – a w tym wypadku zmienia salę w mały katalog tysiąca lat rzeźby architektonicznej.

Świetliki w kształcie ośmioramiennych gwiazd w sklepionym suficie to najczęściej fotografowany element, a zarazem najbardziej funkcjonalny: wpuszczały światło, nie wypuszczając pary, i można je było zakrywać szkłem albo zatyczkami, żeby regulować temperaturę. Światło padające smugami na gorącą parę było zamierzonym efektem.

Łaźnia to nie była tylko higiena. Była centralną przestrzenią społeczną islamskiego miasta: chodziło się tam porozmawiać, ubić interes, żyć życiem dzielnicy, z osobnymi godzinami dla mężczyzn i kobiet. Granada miała w pewnym momencie kilkadziesiąt hammamów, a z prawie wszystkich nic nie zostało.

Nie do przegapienia

Starsze od Alhambry

XI wiek, czasy Zirydów: dwieście lat przed powstaniem twierdzy naprzeciwko.

Gwiazdy w sklepieniu

Ośmiokątne świetliki, które wpuszczały światło, nie wypuszczając pary. Regulowane zatyczkami.

Kapitele z odzysku

Rzymskie, wizygockie i kalifackie razem. Tysiąc lat rzeźby w jednej sali.

Bilet łączony do zabytków mauretańskich

Obejmuje Bañuelo, Casa de Zafra, Dar al-Horra i Corral del Carbón. Najlepszy stosunek jakości do ceny w Granadzie.

Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Granady

Stoi przy Carrera del Darro, ulicy, która biegnie wzdłuż rzeki u stóp Albaicín i jest jednym z najpiękniejszych spacerów w Hiszpanii. Przy tej samej ulicy są Casa de Zafra, nasrydzki dom otwarty dla zwiedzających, i Muzeum Archeologiczne, a na jej końcu wychodzisz na Paseo de los Tristes.

Wstęp należy do najtańszych w mieście i zwykle jest wliczony w bilet łączony do zabytków mauretańskich, który wydaje ratusz, razem z Casa de Zafra, pałacem Dar al-Horra i Corral del Carbón. Ten bilet to zdecydowanie najlepszy stosunek jakości do ceny w Granadzie.

Zwiedzanie jest krótkie – piętnaście, dwadzieścia minut – ale lepiej się nie spieszyć: to mała przestrzeń w półmroku, a tym, co należy tu robić, jest stanąć nieruchomo i patrzeć w sklepienie, aż wzrok się przyzwyczai.

Najczęstsze pytania

Dlaczego nazywa się „el Bañuelo”?

To czułe „łaźnieńka”, zdrobnienie, którym mieszkańcy Granady ochrzcili ją na zawsze. Ale jej dawna nazwa była inna, ładniejsza: Łaźnia pod Orzechem, Hammam al-Yawza, bo obok rósł wielki orzech. I nie jest to byle jaka łaźnia: uchodzi za jedną z najlepiej zachowanych w całej Hiszpanii, jedną z nielicznych, które dotrwały do dziś niemal w całości. Maleństwo, owszem, ale ocalała mistrzowskiej klasy.

Jak to wszystko się ogrzewało?

Sposobem odziedziczonym po Rzymianach. Pod posadzką, po której chodzisz, była pusta komora, przez którą płynęło rozgrzane powietrze z pieca, a wielki kocioł podgrzewał wodę i wypuszczał parę, która wypełniała sale. Posadzka parzyła tak bardzo, że chodziło się w drewnianych klapkach, żeby się nie poparzyć. Ani jednej rury na widoku: czysta inżynieria ciepła ukryta pod tobą, działająca w ciszy od tysiąca lat.

Dlaczego chciano zburzyć coś tak pięknego?

Bo po zdobyciu miasta łaźnie arabskie popadły w niełaskę. Chrześcijańskie władze patrzyły na nie z wielką podejrzliwością: uważały je za miejsca rozpusty, a co gorsza za miejsca, gdzie pokonani mogli spotykać się po kryjomu. Wiele hammamów w Granadzie zamknięto albo zburzono bez ceregieli, oskarżając je nawet o niemoralność. To, że ta dotrwała do nas w całości, graniczy z czystym szczęśliwym trafem.

Odkryj Granada i słuchaj we własnym tempie

Zwiedzaj z lokalnymi przewodnikami, we własnym tempie i offline.

Aplikacja Viavoy

Inne miejsca w Granada

Generalife

Alcazaba w Granadzie

Mexuar

Punkt widokowy San Nicolás

Klasztor San Jerónimo

Dziedziniec Lwów