Bilbao'da Guggenheim'ı gezmek: içeride ve dışarıda ne görülür
Çizilemeyen bir bina nasıl inşa edildi, hangi salon bileti hak ettirir ve çevresinde ücretsiz görülen her şey. Şehircilik el kitaplarında onun adını taşıyan etkiyle birlikte.
Frank Gehry projeyi sunduğunda, krizdeki tersaneler ve kitlesel sanayi işsizliğiyle boğuşan bir şehirde, pek çok kişi o parayı tuhaf bir binaya harcamanın çılgınlık olduğunu düşündü. Ekim 1997'de açıldı ve iki yıl içinde Bilbao'nun uluslararası algısını değiştirmişti. Bugün bu olgunun kendine ait bir adı var ve fakültelerde okutuluyor: Guggenheim etkisi.
Müzeyi çevreleyen her şey ücretsizdir ve her saatte görülür: Puppy, Maman, La Salve köprüsünün altındaki Buren'in kırmızı kemeri ve belli aralıklarla binanın tabanını saran sis enstalasyonu.
Çizilmesi mümkün olmayan bir bina
Titanyum, pullar ve savaş uçaklarının yazılımı.
Gehry karton maketlerle ve elle kıvrılmış kâğıtla çalışır; bunlar geleneksel anlamda plan, görünüş ya da kesit kabul etmeyen biçimlerdir. Oradan inşa edilebilir bir yapıya geçmek için, Fransa'da savaş uçakları tasarlamak için geliştirilmiş bir program olan CATIA kullanıldı; program maketleri dijitalleştiriyor ve her parçanın ayrıntılı kesimini üretiyordu.
Kaplama, yarım milimetre kalınlığında yaklaşık otuz üç bin titanyum levhadan oluşur; pullar gibi üst üste bindirilmiş ve hiçbiri tam düz kalmasın diye hafifçe dalgalandırılmıştır. Cephenin bir ayna gibi yansıtmak yerine titreşmesini sağlayan ve her bulutla renk değiştirmesini açıklayan da bu ayrıntıdır.
Üstelik titanyum başlangıçta estetik bir karar değildi. Proje paslanmaz çelik öngörüyordu ve piyasada titanyum fiyatının düşmesi değişikliği mümkün kıldı. Bugün mimari lüksün eş anlamlısı olan bir bina, böylece bir satın alma fırsatı yüzünden bu şekilde kaplandı.
İç mekân, cam kaplı yaya köprüleri ve asansörleriyle yaklaşık elli metre yüksekliğindeki bir atriyumun etrafında döner; salonlar üç kata dağılarak buradan çıkar. Binanın kendini herhangi bir fotoğraftan daha iyi açıkladığı nokta burasıdır.
Ekim 1997'de açıldı, Frank Gehry'nin eseri. Yüksek sezonda saat dilimi rezervasyonu şiddetle önerilir. Yaz (haziran ortasından eylül başına kadar) ve bazı resmî tatiller dışında pazartesileri kapalıdır. Bilet 16 € civarındadır ve geçici sergilere ve koleksiyona giriş sağlar; iki büyük sergi varsa iki buçuk saat hesapla.
Richard Serra'nın paslı çelik spiralleri; onlar için özel olarak inşa edilmiş yaklaşık yüz otuz metrelik bir salona kalıcı olarak yerleştirilmiş. İçlerinden yürünerek gezilir ve o eğik duvarların arasında yürürken hissedilen bedensel yön kaybı tam olarak eserin kendisidir. Neredeyse başka hiçbir müzeye sığmazdı.
Bunu açıkça söylemek gerek: müzenin kendi koleksiyonu görece mütevazıdır ve sık sık değişir. Bileti hak ettiren iki şey vardır: kalıcı olan Richard Serra salonu ve binanın tam da bunun için düşünülmüş olması sayesinde buraya sığan büyük ölçekli geçici sergiler.
Bu yüzden bilet almadan önce programa bak. İki güçlü serginin olduğu dönemler de, katın yarısının kurulum çalışmasında olduğu geçiş dönemleri de vardır. Bir ziyaret ile diğeri arasındaki fark büyüktür ve fiyat aynıdır.
Binanın içinde, salonların yanı sıra, atriyumda durmaya ve üst yaya köprülerine çıkmaya değer: oradan hacimlerin nasıl birbirine oturduğu anlaşılır ve Gehry'nin kaçınmak yerine binaya kattığı La Salve köprüsünü çerçeveleyen büyük pencere görülür.
İki sergiyle iki buçuk saat gerçekçi bir tahmindir. Tek sergiyle uzunca bir buçuk saat. Müze devasa değildir: yoran şey güzergâh değil, eserlerin ölçeğidir.
Ödemeden görülen her şey
Dışarısı başlı başına bir ziyarettir ve hiçbir şeye mal olmaz. Jeff Koons'un canlı çiçeklerden yapılmış on üç metrelik köpek yavrusu Puppy, şehir tarafındaki merdiveni bekler ve yılda iki kez yeniden dikilir; bu yüzden rengi mevsime göre değişir.
Alt terasta, suyun yanında, Louise Bourgeois'nın dokuz metrelik örümceği Maman durur; bacaklarının arasındaki kesede yirmi mermer yumurta asılıdır. La Salve köprüsünün altında ise Málaga Pompidou'sundaki renkli küpün de sanatçısı olan Daniel Buren'in büyük kırmızı bir kemeri yükselir.
Pek çok kişinin eser olarak tanımadığı iki parça daha var: Koons'un Laleleri, terasta renkli metalden bir buket, ve Japon sanatçı Fujiko Nakaya'nın, belli aralıklarla birkaç dakika boyunca binanın tabanını yoğun bir pusla saran sis enstalasyonu. Bu rianın nemi değildir: programlanmıştır.
Bütün bunlar için en iyi an, titanyumun altın rengine büründüğü gün batımı ve binanın aydınlatılıp suya yansıdığı gecedir. Etrafını tamamen dolaşmak yaklaşık otuz dakika sürer.
Damla sulamalı çelik bir iskeletin üzerinde on binlerce canlı çiçek. Müzeden eskidir: ilk kez bir Alman şatosunda sergilendi, Sidney'den geçti ve buraya hiç geri verilmeyen geçici bir ödünç olarak geldi. Yanında, ertzaina, yani Bask polisi Txema Agirre'yi anan plaket.
Bronz, çelik ve beyaz ve gri mermerden yirmi yumurta. Bourgeois onu, duvar halısı restoratörü olan annesinin bir portresi olarak tasarladı ve izleyicinin aynı anda hem korunma hem de tehdit hissetmesi için altından geçmesini istedi. Londra, Ottawa ve Tokyo'da kız kardeşleri var; bu, en iyi sahneye sahip olanı.
Gehry arsanın üzerinden geçen köprüden kaçınmadı: onu binaya kattı. Yıllar sonra Daniel Buren, bugün onu tanımlayan büyük kırmızı kemeri ekledi. Altından, bütünün en az fotoğraflanan ve en ilginç perspektiflerinden biri elde edilir.
Tam bilet 16 € civarındadır; öğrencilere, yaşlılara ve işsizlere indirim vardır, çocuklar için ücretsizdir. Saat dilimleriyle işler ve yüksek sezonda ve hafta sonları rezervasyon yapmak iyi olur. Bilet, Richard Serra'nın kalıcı salonu dahil, geçici sergileri ve koleksiyonu kapsar.
İçeride mutlaka ne görülmeli?
Doğu kanadının uzun salonundaki Richard Serra'nın “Zamanın Maddesi”: onlar için özel inşa edilmiş bir mekânda, içlerinden yürünerek gezilen paslı çelik spiraller. Bir de yaya köprüleriyle elli metrelik atriyum; oradan binanın hacimlerinin nasıl birbirine oturduğu herhangi bir fotoğraftan daha iyi anlaşılır.
İçeri girmeye değer mi, yoksa dışarıdan görmek yeter mi?
Programa bağlıdır. Dışarısı ücretsiz, muhteşem ve çevresinde birinci sınıf dört eser var. İçeride bileti hak ettiren, büyük ölçekli geçici sergiler ve Serra salonudur. O tarihlerde program zayıfsa, binayı dışarıdan görüp zamanı Museo de Bellas Artes'e ayırmak makul bir seçenektir.
Neden titanyumdan?
Orijinal proje paslanmaz çelik öngörüyordu, ama piyasada titanyum fiyatının düşmesi değişikliği mümkün kıldı. Hiçbiri düz kalmasın diye pullar gibi yerleştirilmiş ve hafifçe dalgalandırılmış, yarım milimetrelik yaklaşık otuz üç bin levha kullanıldı: yüzeyin titreşmesinin ve ışıkla renk değiştirmesinin nedeni budur.
Guggenheim etkisi nedir?
Şehircilikte, büyük hırslı tek bir kültürel yatırımın bütün bir şehrin imajını ve ekonomisini dönüştürebileceği fikrine verilen ad. Bilbao kurucu ve en çok anılan örnektir; onlarca şehir bunu çok farklı sonuçlarla tekrarlamaya çalıştı ve bu da sınırları üzerine uzun bir tartışmayı besledi.
Müzenin sisi gerçek mi?
Bir sanat eseridir. Japon sanatçı Fujiko Nakaya, belli aralıklarla binanın tabanını sudan yükselen yoğun bir sisle saran gizli bir sistem kurdu. Birkaç dakika boyunca titanyum bulutların arasında süzülüyor gibi görünür. Öyle görünse de rianın nemiyle hiçbir ilgisi yoktur.