Een enorm gebouw van zandsteen met oude letters hoog in de gevel gegraveerd, naast het Norte-station. Bijna een eeuw lang werden hier miljoenen sigaren met de hand gerold; vandaag is het een Internationaal Centrum voor Hedendaagse Cultuur met een filmarchief, een bibliotheek, tentoonstellingszalen en ateliers voor kunstenaars. En op de bovenste verdieping heeft het een dakterras met uitzicht en vrije toegang dat bijna geen bezoeker kent.
Een eeuw cigarreras
Het gebouw verrees aan het begin van de 20e eeuw als tabaksfabriek van de staat, die het monopolie had, en het blad kwam per schip uit Amerika, vooral uit het Caribisch gebied, naar de havens van het noorden. Hier werd het ontvangen, gesorteerd en met de hand gerold, sigaar voor sigaar.
Het personeel bestond grotendeels uit vrouwen, en de cigarreras (de sigarenmaaksters) waren generaties lang een van de weinige grote groepen vrouwen in de stad met vast loonwerk. Dat had gevolgen die verder gingen dan het werk: ze vormden een groep met een sterk vakbondsbewustzijn en een flink maatschappelijk gewicht in de wijk Egia.
De productie stopte definitief in 2003 en het gebouw stond jarenlang leeg en stil, terwijl werd besloten wat er met zo'n kolos moest gebeuren. Uiteindelijk won de cultuur, en in 2015 ging het weer open met zijn huidige functie.
Wat er binnen is, en het dakterras
Het is opgezet als open centrum, meer dan als museum: er is een mediatheek en een vrij toegankelijke bibliotheek, er zijn zalen voor tijdelijke tentoonstellingen, de zetel van het Baskisch Filmarchief, werkruimtes voor kunstenaars in residentie en zithoeken waar je binnen kunt lopen en kunt blijven zonder iets te consumeren of te betalen.
Dat een groot deel van het gebouw gratis is, maakt het anders. In een dure stad werkt Tabakalera als een overdekte openbare ruimte waar je een regenachtige middag kunt doorbrengen, en dat heeft in San Sebastián een duidelijke praktische waarde.
En dan is er het dakterras. Op de bovenste verdieping ligt een uitkijkpunt met vrije toegang en een van de mooiste uitzichten van de stad: je overziet het dal van de Urumea, het stratenpatroon van de Ensanche (de negentiende-eeuwse stadsuitbreiding), de bergen aan de horizon en, in de verte, de baai. Bijna niemand gaat naar boven, omdat het vanaf de straat nergens staat aangegeven.
Niet te missen
Het dakterras met uitzicht
Bovenste verdieping, vrije toegang en een van de mooiste uitzichten van de stad. Het staat vanaf de straat nergens aangegeven.
De cigarreras
Generaties lang een personeel van vooral vrouwen, met een sterk vakbondsbewustzijn en veel gewicht in de wijk.
Veel is gratis
Mediatheek, bibliotheek en zithoeken met vrije toegang. Je kunt er een middag doorbrengen zonder te betalen of iets te consumeren.
Dicht in 2003, open in 2015
Twaalf jaar leeg terwijl werd besloten wat er met het gebouw moest gebeuren. Uiteindelijk won de cultuur.
Hoe het in je bezoek aan San Sebastián past
Het ligt naast het Norte-station, aan het begin van de wijk Egia, op tien minuten lopen van het centrum over de Urumea. Als je met de trein aankomt, is het letterlijk het eerste wat je voor je ziet als je het station uit loopt.
De wijk eromheen, Egia, is een arbeiders- en woonwijk met heel weinig toeristen, en op een paar minuten ligt het park Cristina Enea, het mooiste van de stad: eeuwenoude bomen, exotische soorten en vrij rondlopende pauwen, in wat de privétuinen van een hertog waren.
Als bezoek is een uur genoeg als er een tentoonstelling is en je naar het dakterras gaat. Het werkt heel goed als eerste of laatste punt van je reis, en als gegarandeerde schuilplaats als het weer omslaat.
Veelgestelde vragen
Wanneer hield het op een fabriek te zijn?
Het grote gebouw werd begin 20e eeuw opgetrokken, en de datum die alles veranderde is 2003: dat jaar ging het helemaal uit, de productie vertrok en het gebouw bleef leeg en stil achter. Het wachtte enkele jaren, terwijl werd beslist wat er met zo'n kolos moest gebeuren. Uiteindelijk won de cultuur, en in 2015 opende het weer zijn deuren, omgevormd tot wat je nu betreedt. Van sigaar tot film, zonder van huid te veranderen.
Waar kwam al die tabak vandaan?
Van ver. Het blad kwam per schip uit Amerika, vooral uit het Caribisch gebied, naar de havens van het noorden en vandaar naar de staatsfabrieken, want de Staat had in Spanje het monopolie op tabak. Hier ontvingen de sigarenmaaksters het, sorteerden het en rolden het met de hand, sigaar na sigaar. Bedenk dat elke sigaar die deze muren verliet eerst een oceaan had overgestoken voordat donostiarra-handen hem vorm gaven.
