Ze liggen beneden, naast de beek en de oude wijk van de leerlooiers, en ze gelden als de best bewaarde Arabische baden van Europa. Ze werden eind 13e en begin 14e eeuw gebouwd, in de Nasridische tijd, en kwamen vrijwel intact tot ons dankzij een paradox: na de verovering keken de christenen er wantrouwig naar, het gebouw raakte verlaten en werd uiteindelijk een leerlooierij. De vergetelheid heeft ze gered.
Een bad was niet zomaar een bad
Voordat je de moskee binnenging, moest je je reinigen, dus een hamam had naast een hygiënische ook een religieuze functie. Maar het was ook, en vooral, een sociale instelling: hier werden zaken beklonken, huwelijken geregeld en kwesties opgelost tussen de stoom. Half tempel en half openbaar plein.
Het schema is het klassieke, en je loopt erdoorheen in dezelfde volgorde als de badgasten van toen: koude zaal, lauwe zaal en warme zaal, na elkaar, met geleidelijke temperatuurwisselingen. Het is precies het systeem van de Romeinse thermen, overgenomen en aangepast.
Ook de ligging is geen toeval: ze liggen naast de beek, in het lage deel, omdat het water er door de zwaartekracht naartoe moest stromen. Een waterrad tilde het water uit de bedding naar een reservoir, en van daaruit werd het via leidingen over de zalen verdeeld.
De stervormige lichtopeningen en de verwarmde vloer
Het eerste wat opvalt als je binnenkomt, zijn de gewelven, doorboord met tientallen lichtopeningen in de vorm van een achtpuntige ster. Ze zijn niet decoratief: daardoor viel het licht in dunne bundels naar binnen en ontsnapte de stoom, zodat ze tegelijk de verlichting en de vochtigheid van elke zaal regelden.
Met de stoom in bedrijf moet het effect indrukwekkend zijn geweest, met zuilen van licht die door de hete nevel sneden. Nu de zalen droog zijn, werpen die gaten sterrenbeelden van lichtpuntjes op de vloer en de muren, en ze zijn nog altijd het meest gefotografeerde beeld van het complex.
Onder de vloer ligt het hypocaustum, een overgenomen Romeins systeem: een oven verwarmde lucht die door een ruimte onder de vloer circuleerde, gedragen door kleine bakstenen pijlers, en daarna via kanalen in de muren omhoogsteeg. Hier is het compleet bewaard en zichtbaar, en dat is vrij uitzonderlijk.
Niet te missen
Gered door de verwaarlozing
Na de verovering werden ze niet meer gebruikt en werden ze uiteindelijk een leerlooierij. Die vergetelheid heeft ze vrijwel intact bewaard.
Achtpuntige sterren
De lichtopeningen in de gewelven regelden het licht en het ontsnappen van de stoom. Nu werpen ze sterrenbeelden op de vloer.
Het complete hypocaustum
Oven, pijlertjes onder de vloer en kanalen in de muren, alles zichtbaar. Een overgenomen Romeins systeem.
Half tempel, half plein
Ze dienden voor de reiniging vóór het gebed en ook om zaken te beklinken en huwelijken te regelen.
Hoe het past in je bezoek aan Ronda
De baden liggen in het lage deel van de oude binnenstad, naast de Puente Viejo en de Puente Árabe de San Miguel, op zo'n vijftien minuten lopen bergaf vanaf de Puente Nuevo. De afdaling komt langs de Casa del Rey Moro en het paleis van de Marqués de Salvatierra.
Die dalende route is de route die zin heeft: je daalt van de brug af naar de bodem, bekijkt de baden en klimt daarna terug via de Puerta de Almocábar of via het pad langs de beek. De klim terug is pittig, dus doe hem liever als het koel is.
Het bezoek duurt zo'n dertig minuten en er is een uitleggende film die welkom is, want zonder context kan het gebouw eruitzien als niets meer dan een reeks lege overwelfde zalen. De prijs is erg laag en meestal zit hij in de combikaart voor de monumenten van de stad.
Veelgestelde vragen
Baadden mannen en vrouwen samen?
Nooit tegelijk. De hammam werkte met beurten, met uren voor de mannen en andere voor de vrouwen. Voor hen was het bovendien een van de weinige uitjes van de week: er werd gebabbeld, bruiden werden klaargemaakt en er werden verloven tussen families beklonken.
