Leżą na dole, nad potokiem i obok dawnej dzielnicy garbarzy, i uchodzą za najlepiej zachowane łaźnie arabskie w Europie. Zbudowano je pod koniec XIII i na początku XIV wieku, w czasach nasrydzkich, i przetrwały do dziś niemal nienaruszone dzięki paradoksowi: po zdobyciu miasta chrześcijanie patrzyli na nie nieufnie, budynek opustoszał i skończył jako garbarnia. Ocaliło je zapomnienie.
Łaźnia to nie była tylko łaźnia
Przed wejściem do meczetu trzeba było się oczyścić, więc hammam pełnił funkcję religijną, a nie tylko higieniczną. Ale był też, i przede wszystkim, instytucją społeczną: tu zawierano interesy, kojarzono małżeństwa i załatwiano sprawy w kłębach pary. Pół świątyni, pół placu publicznego.
Układ jest klasyczny i przechodzisz go w tej samej kolejności co dawni bywalcy: sala zimna, sala letnia i sala gorąca, jedna po drugiej, ze stopniowymi zmianami temperatury. To dokładnie system rzymskich term, przejęty i przystosowany.
Położenie też nie jest przypadkowe: stoją nad potokiem, w dolnej części miasta, bo woda musiała dopływać grawitacyjnie. Koło wodne podnosiło wodę z koryta do zbiornika, a stamtąd kanałami rozprowadzano ją do sal.
Świetliki w kształcie gwiazd i ogrzewana podłoga
Pierwsze, co zwraca uwagę po wejściu, to sklepienia przebite dziesiątkami świetlików w kształcie ośmioramiennych gwiazd. Nie są ozdobą: przez nie wpadało światło cienkimi smugami i uchodziła para, co regulowało jednocześnie oświetlenie i wilgotność każdej sali.
Gdy łaźnia działała i wszystko spowijała para, efekt musiał robić wrażenie: słupy światła przecinające gorącą mgłę. Dziś, gdy sale są suche, te otwory rzucają na podłogę i ściany konstelacje świetlnych punktów i wciąż są najczęściej fotografowanym widokiem całego zespołu.
Pod podłogą znajduje się hypokaust, system przejęty od Rzymian: piec ogrzewał powietrze, które krążyło w komorze pod posadzką wspartą na ceglanych słupkach, a potem uchodziło kanałami wewnątrz murów. Zachował się tu w całości i na widoku, co jest dość wyjątkowe.
Nie do przegapienia
Ocaliło je porzucenie
Po zdobyciu miasta przestano z nich korzystać i skończyły jako garbarnia. To właśnie zapomnienie zachowało je niemal nienaruszone.
Ośmioramienne gwiazdy
Świetliki w sklepieniach regulowały światło i ujście pary. Dziś rzucają na podłogę konstelacje.
Kompletny hypokaust
Piec, słupki pod posadzką i kanały w murach, wszystko na widoku. System przejęty od Rzymian.
Pół świątyni, pół placu
Służyły do oczyszczenia przed modlitwą, ale też do zawierania interesów i kojarzenia małżeństw.
Jak to wpleść w zwiedzanie Rondy
Leżą w dolnej części starego miasta, obok mostu Puente Viejo i arabskiego mostu San Miguel, jakieś piętnaście minut pieszo w dół od mostu Puente Nuevo. Zejście prowadzi obok Casa del Rey Moro i pałacu Marqués de Salvatierra.
Sens ma właśnie ta trasa w dół: schodzisz od mostu na samo dno, oglądasz łaźnie, a potem wracasz pod górę przez bramę Puerta de Almocábar albo ścieżką wzdłuż potoku. Podejście z powrotem jest wymagające, więc lepiej pokonać je, kiedy jest chłodno.
Zwiedzanie zajmuje około trzydziestu minut, a projekcja z objaśnieniami bardzo się przydaje, bo bez kontekstu budynek może wyglądać jak zwykły zespół pustych sklepionych sal. Cena jest bardzo niska, a wstęp zwykle wchodzi w bilet łączony na zabytki miejskie.
Najczęstsze pytania
Czy mężczyźni i kobiety kąpali się razem?
Nigdy w tym samym czasie. Hammam działał na zmiany: jedne godziny zarezerwowano dla mężczyzn, inne dla kobiet. Dla nich było to w dodatku jedno z niewielu wyjść towarzyskich w tygodniu: tu się plotkowało, szykowało panny młode i dogadywało zaręczyny między rodzinami.
