Köşelerde dört kule ve mavi, beyaz, yeşil ve sarı sırlı kiremitle kaplı on bir kubbe; Ebro'nun üzerine imkânsız bir dekor gibi uzanır. İspanya'nın en büyük Barok tapınaklarından biri ve ülkenin büyük Meryem Ana tapınağıdır; iç mekânı ise neredeyse herkesi şaşırtan bir bilgi saklar: kubbelerinden ikisini Goya boyadı.
Üç yüzyılda tamamlanan bir yapı
Bugünkü tapınağa 1681'de başlandı ve kuleler ancak XX. yüzyılda tamamlandı; bu da bütünün bir birikim gibi okunmasını açıklar. Planı, on bir kubbeli ve ortada bir kesişme kulesi olan üç nefli bir yapıdır ve meydanın bütün bir kenarını kaplayan devasa bir dikdörtgenin üzerine oturur.
İç mekânın kilit parçası, Ventura Rodríguez'in XVIII. yüzyılda sütunu barındırmak için tasarladığı mermer ve bronzdan küçük bir tapınak olan Santa Capilla'dır. Mimari içinde mimaridir: nefin ortasında yükselen, kendi kubbesi ve kendi süslemesi olan küçük ve eksiksiz bir yapı.
Kubbeler birkaç sanatçı tarafından fresk tekniğiyle boyandı ve ikisi Goya'nındır: “Regina Martyrum” ve daha önceki bir tanesi, coreto'nun kubbesi. Onları genç ve Aragonlu bir ressamken boyadı ve bu sipariş kariyerinin ilk önemli işlerinden biri oldu. Onları görmek için yukarı bakıp aramak gerekir, çünkü belirgin biçimde işaretlenmiş değiller.
Bombalar ve örtü
Tapınağın içinde, Santa Capilla'nın yanındaki bir payeye asılı, İç Savaş'tan kalma iki uçak bombası var. 1936'da bazilikanın üzerine düştüler ve patlamadılar. Şehir onları sakladı ve sergiledi; bugün orada, paslanmış halde ve etiketleriyle duruyorlar: bir İspanyol kilisesinde görülebilecek en tuhaf jestlerden biri.
Tapınağa adını veren sütun, yani pilar, her gün değiştirilen işlemeli bir örtüyle kaplıdır. Çok az kişinin bildiği ve not etmeye değer bir istisna var: her ayın 2'si, 12'si ve 20'si sütun örtüsüz gösterilir ve işlenmiş gümüş kılıfı görülür.
Santa Capilla'nın arkasında ayrıca mermerde küçük bir oyuk vardır; inananlar buradan sütunun kaidesini öper, kuyruk da hızla ilerler. Yüzyıllardır her gün tekrarlanan ve taşı gözle görülür biçimde aşındırmış bir ritüeldir.
Kaçırılmayacaklar
Kubbelerden ikisini Goya boyadı
“Regina Martyrum” ve coreto'nunki. Kariyerinin ilk önemli siparişlerinden biriydi ve işaretlenmiş değiller.
Patlamayan iki bomba
1936'da tapınağın üzerine düştüler. Şehir onları sakladı; bugün içeride paslanmış halde ve etiketleriyle asılı duruyorlar.
Ayın 2'si, 12'si ve 20'si
Sütunun, yılın geri kalanında onu örten işlemeli örtü olmadan gösterildiği tek günler.
Ventura Rodríguez'in Santa Capilla'sı
Nefin içinde yükseltilmiş, mermer ve bronzdan eksiksiz küçük bir tapınak: mimari içinde mimari.
Zaragoza gezine nasıl uyar
Avrupa'nın en büyük meydanlarından biri olan Plaza del Pilar'a, Lonja, Belediye Binası ve karşı uçta La Seo ile birlikte hâkimdir. Bütün grup meydandan ayrılmadan gezilir.
Tapınağa giriş serbesttir. Ayrıca ücret ödenen şeyler müze ve özellikle kulelerden birine asansörle çıkıştır; bu çıkış meydanın, Ebro'nun ve Puente de Piedra'nın yukarıdan en iyi manzarasını sunar.
İçeride kırk dakika, kuleyle birlikte on beş dakika daha hesapla. Yolculuğun ekimdeki Fiestas del Pilar'a denk gelirse meydan bambaşka bir şeye dönüşür: ayın 12'sindeki Ofrenda de Flores, bazilikanın önünde birkaç kat yüksekliğinde çiçeklerden bir örtü yükseltir.
Sık sorulan sorular
Patlamayan bombalar meselesi doğru mu?
Tamamen doğru, hâlâ içeride asılı olarak görebilirsin. 3 Ağustos 1936'da, İç Savaş'ın tam ortasında oldu: bir uçak insanlarla dolu bazilikanın üzerine birkaç bomba bıraktı ve hiçbiri patlamadı. Pek çok inanan için bu Meryem Ana'nın bir mucizesiydi ve böyle anlatılır. Başkaları ise bombaları üreten, savaşa karşı olan işçilerin içlerini kumla doldurarak onları sabote ettiğini söyler. Kesin olarak hiçbir zaman bilinemedi. Her ne olduysa ikisi hâlâ orada, sessizce duruyor; tıpkı hiç yaşanmamış o korku gibi.
Sütun örtüsüz görülebilir mi?
Evet, ama ayda yalnızca üç gün: ayın 2'si, 12'si ve 20'si. Geri kalan zamanda heykel neredeyse her gün değiştirilen bir örtüyle giydirilir; yüzyıllar boyunca işlenip hediye edilmiş yüzlercesi var. Ama o üç gün açıkta bırakılır ve sütunun işlemeli gümüş kılıfı görünür. Bir ayrıntı da beni çok duygulandırıyor: Santa Capilla'nın arkasında, insanların yüzyıllardır öptüğü oval bir sütun parçası var ve o kadar çok dudak değmiş ki taş aşınmış, cilalanmış. Milyonlarca öpücük bunu yapar.
Goya'nın burada resim yaparken öfkelendiği doğru mu?
Hem de nasıl. Artık adı duyulmuş bir ressamken Regina Martyrum'un büyük kubbesi ona sipariş edildi ve kıvılcım orada çaktı. Katedral kurulu onun eskizlerini pek edepli bulmadı; üstüne bir de onu denetlemekle kendi kayınbiraderi, ressam Francisco Bayeu'yu görevlendirdiler. Son derece gururlu olan Goya kendini çırak yerine konmuş hissetti ve eseri yarıda bırakıp çekip gitmesine ramak kaldı. Onu gönülsüzce bitirdi ve Zaragoza'dan kırgın ayrıldı. Huyu daha gençliğinden belliydi.
