Bütün mahalle onun soyadını taşır, ama kim olduğunu pek az kişi bilir. Manuela Malasaña, bir şekerleme ustasının kızı, on yedi yaşında bir nakışçıydı ve 2 Mayıs 1808'de Napolyon birliklerine karşı ayaklanma sırasında öldü. Geleneğe göre Fransız askerleri üstünü aradı, bir dikiş makası buldu ve onu silahlı sayarak oracıkta kurşuna dizdi. Bir çocuk, bir makas yüzünden. Madrid onu bir simgeye çevirdi, ona bir sokak verdi ve istemeden de olsa bütün mahalleye onun adını verdi.
Makaslı kız
Manuela Malasaña Oñoro 1791'de Madrid'de doğdu ve mahallenin zanaatkâr ailelerinin genç kızları arasında yaygın bir iş olan nakışçılık yapıyordu. 2 Mayıs 1808'de, halk Puerta del Sol'da ayaklanırken ve yüzbaşılar Daoíz ile Velarde Cuartel de Monteleón'da top dağıtırken, o eve dönüyordu. Anlatımlar ayrıntılarda ayrılır —isyancılara cephane taşıdığını ileri sürenler de vardır—, ama hepsi sonda birleşir: daha on yedi yaşındayken Fransız birliklerinin elinde öldü.
Kuşaktan kuşağa aktarılan ve bu figürün neden bu kadar derin iz bıraktığını açıklayan, makas hikâyesidir. Ne askerî bir kahramandı ne de bir komplocu: şiddet dolu bir günün içinde kalmış sıradan bir genç kızdı. Şehrin onu, heykeli olan iki yüzbaşıyla birlikte 2 Mayıs'ın simgesi olarak benimsemesinin sebebi de tam olarak budur.
Adı önce mahalledeki bir sokağa, ardından neredeyse kimse fark etmeden bütün mahalleye geçti. Çünkü resmî olarak bu mahallenin adı Malasaña değildir: idari olarak Universidad mahallesidir ve yüzyıllar boyunca, burada bulunan ve Virgen de las Maravillas'a adanmış bir manastır yüzünden Maravillas mahallesi olarak bilindi. Elbette en asi ad kazandı.
İkinci isyan: La Movida
Bir buçuk yüzyılı aşkın bir süre sonra bu aynı mahalle yeniden patladı, ama bu kez özgürlükle. Onlarca yıllık griliğin ardından Madrid seksenli yıllarda Movida ile kendini salıverdi ve merkez üssü bu sokaklardı: on altı yaşında plak çalan Alaska, ödünç bir kamerayla ilk çılgınlıklarını çeken Pedro Almodóvar, müzisyenler, ressamlar ve her şeyi bir anda yaşamak isteyen insanlar.
En inanılmazı, yetkililerin buna onay vermesiydi. Dönemin belediye başkanı, ciddi ve son derece saygın yaşlı bir profesör olan Enrique Tierno Galván, binlerce gencin önünde sahneye çıktı ve o ünlü sözü patlattı: “kafası güzel olmayan, kafayı bulsun… ve gözünüzü dört açın”. İktidarla sokak arasındaki o suç ortaklığı, Movida'nın frensiz büyümesine izin veren şeyin ta kendisiydi. Böyle bir şey bir daha olmadı.
O yılların tapınakları hâlâ açık ve müze değiller. calle Velarde'de, yetmişlerin sonunda açılan ve Movida'nın yarısının uğradığı efsanevi mekânlardan La Vía Láctea direnir: punk, pejmürde pop ve bir haftada kurulup dağılan gruplar. calle de la Palma'da El Penta, 1980'den kalma plaklar, fotoğraflar ve afişlerle kaplı duvarlarını korur ve saati ayarlamak için hiç acelesi yoktur.
Aynı toprakta, bir buçuk yüzyılı aşkın bir arayla iki isyan. Mahallenin karakteri değişmedi: hâlâ izin istemiyor.
Kaçırılmayacaklar
Mahalleye adını veren sokak
Bir plaketten koca bir kimliğe: Malasaña, resmî “Universidad” adına ve tarihî “Maravillas” adına üstün geldi.
La Vía Láctea
calle Velarde'de, Movida'nın efsanevi mekânlarından biri; hâlâ açık ve aynı tavırla.
El Penta
calle de la Palma'da duvarlar hâlâ 1980'den kalma hatıralarla kaplı.
2 Mayıs
Madrid Özerk Topluluğu'nda resmî tatil: mahalle etkinliklerle, müzikle ve hatırayla dolar.
Manuela'nın Malasaña'sı nasıl gezilir
Manuela Malasaña sokağı mahalleyi doğudan batıya keser ve bugün en hoş ana caddelerinden biridir: teraslar, pastaneler, küçük dükkânlar ve gerçekten mahalle havası. Oradan iki dakikada, Daoíz ile Velarde heykelleriyle Cuartel de Monteleón'un kemerinin bulunduğu Plaza del Dos de Mayo meydanına varılır: her şeyin başladığı tam nokta.
İyi bir akşamüstü yürüyüşü o meydanı calle de la Palma'ya, duvar resimleriyle calle del Espíritu Santo'ya, calle del Pez'e ve Pedro de Ribera'nın barok portali ile şehrin 1830 tarihli maketiyle Museo de Historia de Madrid'e bağlar. Hepsi bir kilometreyi biraz aşan bir mesafeye sığar.
Madrid Özerk Topluluğu'nda resmî tatil olan 2 Mayıs'ta mahalle anma etkinlikleri ve bayram havasıyla dolar. Yılın geri kalanında en iyi an, meydanın baştan sona vermut ve sohbet olduğu pazar öğlenidir. Viavoy'un Malasaña ve La Movida adlı rotası, sen kendi temponda yürürken kulağında yerel bir rehberle mahallenin iki isyanını anlatır.
Sık sorulan sorular
Mahallenin adı hep Malasaña mıydı?
Hayır, hiç de değil. Yüzyıllar boyunca burası, buralarda bulunan ve Virgen de las Maravillas'a (Harikalar Meryem'i) adanmış eski bir manastır yüzünden Maravillas mahallesiydi. Madrid'in resmî bir planına bakarsan, bölgede kurulu olan eski üniversite yüzünden mahallenin idari olarak Universidad diye adlandırıldığını görürsün. Malasaña adı neredeyse gizlice sızdı; Manuela'nın adını taşıyan sokaktan sıçrayıp bütün mahalleye ad verdi. Elbette en asi ad kazandı.
Peki yetkililer bu kadar çılgınlık hakkında ne düşünüyordu?
Akıl almaz olan şu ki onu kutsadılar. Zamanın belediye başkanı Enrique Tierno Galván, ciddi ve çok saygın yaşlı bir profesör, binlerce gencin önünde bir sahneye çıktı ve o meşhur sözü patlattı: “Kafası güzel olmayan, kafasını güzelleştirsin... ve gözünüzü dört açın.” Belediye başkanını eğlenceyi kışkırtırken hayal et. İktidar ile sokak arasındaki o suç ortaklığı, Movida'nın frensiz büyümesine izin veren şeyin ta kendisiydi. Böyle bir şey bir daha olmadı.
Bütün o moda insanlar nerede eğlenmeye çıkıyordu?
Buraya çok yakın, calle Velarde'de, o yılların efsane mekânlarından biri olan La Vía Láctea hâlâ açık: yetmişlerin sonunda açıldı ve Movida'nın yarısı oradan geçti. Punk, pejmürde pop ve bir haftada kurulup dağılan gruplar çalardı. Güzel olan şu ki bir müze değil: aynı serseri tavırla bar ve konser salonu olarak çalışmaya devam ediyor. Gece dönersen, içeri gir ve Alaska ile arkadaşlarının şerefine kadeh kaldır.
