Yüz kırk dört yıllık inşaat ve sayaç hâlâ işliyor. Sagrada Família dünyanın en ünlü bitmemiş kilisesidir; Antoni Gaudí'nin kırk üç yılını adadığı ve son yıllarını bir keşiş gibi atölyenin içinde yaşayarak geçirdiği eser. Yavaşlıktan yakınanlara, müşterisinin acelesi olmadığını söylerdi. Bugün Dünya Mirası'dır, milyonlarca ziyaretçi ağırlar ve 1882'de olduğu gibi aynen finanse edilmeye devam eder: bağışlarla ve içeri girenlerin ödedikleriyle.
Aslında onun olmayan bir sipariş
Özgün projeyi 1882'de Francisco de Paula del Villar imzaladı ve bu tamamen sıradan bir neogotik kiliseydi. Villar malzeme konusunda yapı sahipleriyle tartıştı ve ertesi yıl istifa etti. Sipariş o zaman otuz bir yaşında, neredeyse hiç tanınmayan bir mimara düştü ve o da projeyi baştan sona yeniden yaptı: Gaudí.
Yaptığının bir benzeri yoktur. Gotik uçan payandaların yerine ağaç gibi dallanan eğik sütunlar koydu; bunları, yapının yalnızca basınçla çalışması için baş aşağı asılmış iplerden ve ağırlıklardan oluşan maketlerle —ünlü funiküler maket— hesapladı. Bir tapınağa uygulanmış regle yüzeyler geometrisidir ve buna benzer hiçbir şey yoktu.
On sekiz kule tasarladı: on ikisi havariler, dördü İncil yazarları, biri Meryem Ana ve ortadaki İsa için; bu sonuncusunun 172,5 metre olması öngörülüyordu. Bu yükseklik keyfî değildir: Gaudí onu Montjuïc dağının altında tuttu, çünkü insan eserinin Tanrı'nın eserini aşmaması gerektiğini düşünüyordu.
Üç cephe ve bir tramvay
Doğudaki Doğuş Cephesi, Gaudí'nin neredeyse bitmiş hâlde bıraktığı tek cephedir ve yavaş yavaş bakılması gereken de odur: her santimetresi bitkiler, hayvanlar, çobanlar ve müzisyen meleklerle oyulmuştur. Bir bina büyüklüğünde taştan bir İsa'nın doğumu sahnesidir ve figürlerin çoğu mahalledeki gerçek insanlardan ve hayvanlardan kalıp alınarak biçimlendirildi.
Batıdaki Çile Cephesi'ni Josep Maria Subirachs 1987'den itibaren, hâlâ görüşleri bölen köşeli ve yalın bir üslupla oydu. Bu ikisini karşılaştırmak ziyaretin yarısıdır: başkasının eserini sürdürmenin ne anlama geldiğine dair iki zıt anlayış.
Ve 7 Haziran 1926'da Gaudí ayine gitmek için şantiyeden yürüyerek çıktı ve Gran Via'da bir tramvay ona çarptı. O kadar kötü giyinmişti ve öyle yoksul bir görünüşü vardı ki kimse onu tanımadı, kimse yardım etmek istemedi: onu bir dilenci sandılar ve yoksullar hastanesine götürdüler. Üç gün sonra öldü. Tapınağın altındaki kriptada gömülüdür.
Kaçırılmayacaklar
Doğuş Cephesi
Gaudí'nin neredeyse bitirdiği tek cephe. Figürleri mahallenin gerçek sakinlerinden kalıp alınmış, taştan bir doğum sahnesi.
Dallanan sütunlar
Baş aşağı asılmış ip ve ağırlık maketleriyle hesaplanmış, taşıyıcı bir orman.
172,5 metre, bir metre bile fazla değil
İsa kulesi Montjuïc'in altında kalır: Gaudí'ye göre insani olan, ilahi olanı aşmaz.
Sıcaklığa göre vitraylar
Doğuda soğuk, batıda sıcak tonlar. İç mekân, girdiğin saate göre baştan sona değişir.
Barselona gezine nasıl uyar
Eixample'dedir; Carrer de Provença boyunca yukarı çıkarak La Pedrera'dan yirmi dakika yürüme mesafesinde ya da iki metro durağı uzaklıktadır. İkisi arasındaki yol Cerdà ızgarasını kat eder ve Casa de les Punxes'in ve modernist Eixample'in geri kalanının önünden geçer.
Gerçekten önceden rezervasyon yap: günler değil, haftalar önce. İspanya'nın en çok ziyaret edilen anıtıdır ve saatli biletler tükenir. Temel bilet iç mekâna giriş sağlar; kuleler ayrıca ücretlidir ve asansörle çıkılır, ardından herkese uygun olmayan çok dar bir döner merdivenden yürüyerek inilir.
İç mekân, içeri giren neredeyse herkesi dış cepheden daha çok şaşırtır. Vitraylar renk sıcaklığına göre düzenlenmiştir —doğuda soğuk, batıda sıcak tonlar—, bu yüzden ışık saate göre kökten değişir: sabah maviler ve yeşiller, öğleden sonra turuncular ve kırmızılar. Saat dilimini seçebiliyorsan, öğleden sonranın son saatleri en etkileyici olanıdır.
Sık sorulan sorular
Onu Gaudí mi başlattı?
Hayır, ve bunu az kişi bilir: ilk mimar, 1882'de onu son derece sıradan bir neogotik kilise olarak başlatan Francisco de Paula del Villar'dı. Kısa süre sonra yatırımcılarla tartıştı ve istifa etti; 1883'te iş henüz otuz bir yaşındaki bir Gaudí'nin eline geçti. O neredeyse her şeyi bir kenara attı ve tapınağı temellerinden başlayarak baştan sona yeniden hayal etti, ta ki gördüğün şeye dönüştürene kadar. Yani sıradan bir kilise olarak başlayan şey, bir bayrak değişimi sayesinde şehrin en olağanüstü eserine dönüştü.
Bitmesi gerçekte neden bu kadar uzun sürüyor?
Müşterisinin —Tanrı'nın— acelesi olmadığına dair o meşhur şakasının ötesinde çok somut sebepler var. Sagrada Família bir kefaret tapınağıdır; yani yalnızca bağışlarla ve bugün de onu ziyaret edenlerin katkısıyla yükselir: hiçbir zaman kamu parası almadı ve para yoksa inşaat da yok. Üstelik 1936'da, İç Savaş sırasında, kundakçılar Gaudí'nin atölyesine girip maketlerini ve orijinal planlarını parçaladı. Onun fikrini o kırık parçalardan yeniden kurmak yıllar aldı. Bu yavaşlık değil: hâlâ ayakta durması neredeyse bir mucize.
Bir gün bitecek mi?
Gittikçe yaklaşıyor, bunca zamandan sonra inanması zor olsa da. Büyük orta kule, İsa kulesi, tam da Gaudí'nin ölümünün yüzüncü yılı olan 2026'da tamamlandı: tarihte ilk kez tapınağın neredeyse bütünüyle gökyüzüne uzandığı görülüyor. Geriye ayrıntılar, merdivenler, Gloria cephesi kaldı... ama düşünün iskeleti artık tamam. Bunu başlatan kişinin onu görmeyi beklemediğini, bizim ise gördüğümüzü düşün. Ne şanslıyız ama.
