Οι κάτοικοι της Μάλαγα την αποκαλούν Μανκίτα (η Μονόχειρη) και το λένε με αγάπη, όχι με κοροϊδία. Από τους δύο πύργους που προβλέπονταν υψώθηκε μόνο ο ένας, εκείνος της αριστερής πλευράς, που ανεβαίνει στα ογδόντα τέσσερα μέτρα και φαίνεται από τη μισή πόλη. Ο άλλος έμεινε στο ύψος του πρώτου ορόφου, κομμένος απότομα, με τη βάση του εξίσου χοντρή και εξίσου έτοιμη με του δίδυμού του. Είναι ένας καθεδρικός που εδώ και διακόσια χρόνια καμαρώνει ακριβώς γι' αυτό που του λείπει.
Διακόσια πενήντα χρόνια εργασιών, και τρεις ρυθμοί
Ξεκίνησε το 1528 πάνω στο παλιό μεγάλο τέμενος και δεν θεωρήθηκε ποτέ τελειωμένος: οι εργασίες σταμάτησαν οριστικά το 1782, με τον δεύτερο πύργο μισοτελειωμένο και την πρόσοψη χωρίς επίστεψη. Δυόμισι αιώνες εργασιών αφήνουν σημάδια, και εδώ διαβάζονται από κάτω προς τα πάνω: θεμέλια και χάραξη με γοτθικές ρίζες, κορμός καθαρά αναγεννησιακός, τελική πρόσοψη ήδη μπαρόκ.
Αυτό που τα ενώνει όλα είναι το ύψος. Οι θόλοι του κεντρικού κλίτους φτάνουν περίπου τα σαράντα μέτρα και τα τρία κλίτη έχουν σχεδόν το ίδιο ύψος, μια λύση ναού-αίθουσας που στην Ανδαλουσία δεν είναι συνηθισμένη. Το αποτέλεσμα είναι ένα τεράστιο κουτί φωτός, πολύ κάθετο, με τη χρυσαφένια πέτρα να παίρνει χρώμα όσο προχωρά το απόγευμα.
Ο χορός είναι το κομμάτι που προσπερνούν οι περισσότεροι και αυτό που αξίζει περισσότερο να σταθείς: τα στασίδια τα σκάλισε ο Πέδρο ντε Μένα στα μέσα του 17ου αιώνα, με περίπου σαράντα μορφές αγίων σε ξύλο κέδρου και μαόνι. Ο ντε Μένα είναι ο μεγάλος γλύπτης του μπαρόκ της Μάλαγα και εδώ δούλεψε ασταμάτητα για χρόνια. Κοίτα από κοντά τα χέρια και τις πτυχώσεις των χιτώνων.
Ο πύργος που δεν υψώθηκε
Η εκδοχή που διηγούνται στη Μάλαγα εδώ και γενιές είναι όμορφη: τα χρήματα που είχαν συγκεντρωθεί για να τελειώσει ο δεύτερος πύργος εκτράπηκαν για να βοηθήσουν την ανεξαρτησία των Ηνωμένων Πολιτειών, την εποχή που ο Μπερνάρδο ντε Γκάλβεθ, γέννημα της Μάλαγα, πολεμούσε στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Είναι μια υπέροχη ιστορία και αξίζει να τη διηγείσαι, αλλά να την παίρνεις με επιφύλαξη.
Τα έγγραφα που έχουν δημοσιευτεί σταδιακά δείχνουν μάλλον ότι εκείνα τα κεφάλαια κατέληξαν σε έργα οδοποιίας στην ίδια την επαρχία, κάτι πολύ λιγότερο επικό. Όπως και να 'χει, αυτό που επιβεβαιώνεται είναι το γνωστό: τελείωσαν τα χρήματα και το έργο σταμάτησε. Το ότι η πόλη προτίμησε να κρατήσει την ηρωική εκδοχή λέει αρκετά για τη Μάλαγα.
Και υπάρχει ένα δώρο για όποιον ανεβαίνει. Μπορείς να περπατήσεις στη στέγη του ναού, πάνω από τους θόλους, κάτι που γίνεται ακριβώς επειδή δεν χτίστηκε ποτέ η δίρριχτη στέγη που προβλεπόταν: αυτό που υπάρχει πάνω είναι μια μεγάλη επίπεδη ταράτσα απ' όπου βλέπεις το λιμάνι, την Αλκαθάβα και το κάστρο του Χιμπραλφάρο με μια ματιά.
Μη χάσεις
Ο ημιτελής πύργος
Ξεκινά με το ίδιο πάχος με τον δίδυμό του: όλα ήταν προβλεπόμενα. Αυτό που έλειψε ήταν τα χρήματα, όχι το σχέδιο.
Τα στασίδια του Πέδρο ντε Μένα
Περίπου σαράντα μορφές σε κέδρο και μαόνι, σκαλισμένες στα μέσα του 17ου αιώνα από τον μεγάλο γλύπτη του μπαρόκ της Μάλαγα.
Ο περίπατος στις στέγες
Περπατάς πάνω στους θόλους επειδή η στέγη που προβλεπόταν δεν χτίστηκε ποτέ. Η καλύτερη θέα του κέντρου.
Τα τρία κλίτη στο ίδιο ύψος
Μια κάτοψη ναού-αίθουσας σπάνια στην Ανδαλουσία, που μετατρέπει το εσωτερικό σε ένα πολύ κάθετο κουτί φωτός.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Μάλαγα
Βρίσκεται στο ακριβές κέντρο της πόλης, δύο λεπτά από την οδό Μαρκές δε Λάριος και πέντε από την είσοδο της Αλκαθάβα, οπότε χωράει χωρίς κόπο σε οποιαδήποτε διαδρομή με τα πόδια. Η Πλάθα δελ Ομπίσπο, μπροστά στην πρόσοψη, είναι το καλύτερο σημείο για να τον δεις ολόκληρο και έχει σκιά στα μέσα του απογεύματος.
Κάνε τον γύρο του κτιρίου πριν μπεις. Στη βόρεια πλευρά βρίσκονται η Πύλη των Αλυσίδων και η Αυλή των Πορτοκαλιών, ό,τι έχει απομείνει από την αυλή των καθαρμών του προηγούμενου τεμένους, και από τη νότια πλευρά φαίνεται καλά η αντίθεση ανάμεσα στον τελειωμένο πύργο και στο κολόβωμα του άλλου.
Υπολόγισε περίπου σαράντα λεπτά για το εσωτερικό και άλλα τριάντα αν ανέβεις στη στέγη, που κλείνεται χωριστά και γίνεται σε χρονικές ζώνες. Η ανάβαση είναι στενές ελικοειδείς σκάλες και δεν είναι για όλους, αλλά είναι με διαφορά το καλύτερο της επίσκεψης.
Συχνές ερωτήσεις
Ξέρουμε ποιος τον σχεδίασε;
Τα πρώτα σχέδια αποδίδονται στον Ντιέγο ντε Σιλοέ, την ίδια ιδιοφυΐα που έχτισε τον καθεδρικό της Γρανάδας, και στο έργο δούλεψαν αργότερα διάφοροι αρχιμάστορες στη διάρκεια δύο αιώνων. Γι' αυτό κανένα χέρι δεν κυριαρχεί εντελώς: κάθε γενιά άφησε την υπογραφή της στην πέτρα. Η πρόσοψη που βλέπεις, ήδη μπαρόκ, είναι από τα τελευταία που ήρθαν, και οφείλεται κυρίως στον Αντόνιο Ράμος, στα χρόνια του χίλια επτακόσια.
Κι εκείνα τα τεράστια όργανα μέσα;
Α, αυτά είναι ένα κόσμημα που πολύς κόσμος προσπερνά. Είναι δύο δίδυμα μπαρόκ εκκλησιαστικά όργανα, το ένα απέναντι στο άλλο, φτιαγμένα στα χρόνια του χίλια επτακόσια και με χιλιάδες αυλούς ανάμεσα στα δύο. Το παράξενο είναι ότι εξακολουθούν να ηχούν: αναστηλώθηκαν και ακόμη παίζονται σε συναυλίες, κάτι πάρα πολύ σπάνιο για όργανα τόσο παλιά. Αν πέσεις πάνω σε μία, μείνε: ολόκληρο το κλίτος γίνεται ένα μουσικό όργανο.
Σε ποιον είναι αφιερωμένος;
Στην Ενσάρκωση· γι' αυτό το πλήρες όνομά του είναι καθεδρικός ναός της Ενσάρκωσης. Και δεν είναι τυχαίο: όταν οι Καθολικοί Μονάρχες κατέλαβαν τη Μάλαγα το 1487, αφιέρωσαν το παλιό μεγάλο τέμενος σε αυτό το μυστήριο, και το όνομα έμεινε όταν, αιώνες αργότερα, χτίστηκε από πάνω αυτός ο νέος ναός. Μια λεπτή κλωστή που ενώνει το χαμένο τέμενος με τον καθεδρικό που κοιτάς σήμερα.
