Ασβεστωμένοι τοίχοι, μπαλκόνια από ξύλο «τέα», ξύλινα καφασωτά και μια λιθόστρωτη πλατεία: μοιάζει με παραδοσιακό χωριό των νησιών. Κοίτα όμως καλά, γιατί δεν είναι παλιό. Είναι ένα τέλειο σκηνικό, ένα επινοημένο χωριό, που το συνέλαβε το 1937 ο ζωγράφος Νέστορ Μαρτίν-Φερνάντεθ ντε λα Τόρρε.
Ένα χωριό που δεν υπήρξε ποτέ
Ο Νέστορ το οραματίστηκε ως μια «ζωντανή έκθεση» των κανάριων εθίμων, και το έχτισε ο αδελφός του ο Μιγκέλ ακολουθώντας το νεοκανάριο ύφος, ανακατεύοντας τα καλύτερα της λαϊκής, θρησκευτικής και στρατιωτικής αρχιτεκτονικής όλου του αρχιπελάγους.
Δηλαδή: δεν αναπαράγει κανένα πραγματικό χωριό, αλλά αποστάζει στοιχεία από πολλά για να κατασκευάσει μια ιδανική εικόνα. Είναι ακριβώς το ίδιο είδος εγχειρήματος που έκανε το Πουέρτο Μπανούς στη Μαρμπέγια τριάντα χρόνια αργότερα, αλλά με πολιτιστική και όχι εμπορική πρόθεση.
Ο Νέστορ δεν πρόλαβε να το δει τελειωμένο: πέθανε το 1938, λίγο πριν κλείσει τα πενήντα ένα, και το σύνολο δεν εγκαινιάστηκε παρά το 1956. Σχεδόν είκοσι χρόνια ανάμεσα στην ιδέα και την πραγματικότητα.
Τα μπαλκόνια είναι από ξύλο «τέα», έναν θησαυρό του νησιού: η ρητινώδης καρδιά του κανάριου πεύκου, το πιο παλιό και σκληρό μέρος του κορμού. Είναι ένα πυκνότατο ξύλο, σχεδόν άσηπτο, που αντέχει αιώνες, και γι' αυτό προοριζόταν για τα πιο ευγενή μέρη του σπιτιού.
Τις Κυριακές ακούγεται το τίμπλε
Η ιδέα ήταν να χαρίσει στον επισκέπτη, σε ένα μόνο μέρος, όλη την ουσία του τόπου: τη μουσική, τον χορό, τη χειροτεχνία και τη σχέση των νησιωτών με τη θάλασσα. Και παραμένει ζωντανό: πολλές Κυριακές, σε αυτή την ίδια πλατεία, λαογραφικά συγκροτήματα χορεύουν με τις παραδοσιακές φορεσιές που σχεδίασε ο ίδιος ο Νέστορ.
Οι χοροί είναι οι γνωστοί: η ίσα, χαρούμενη και πηδηχτή, για να ζωντανέψει τη γιορτή· η φολία, αργή και συναισθηματική, σχεδόν ένας πανέμορφος θρήνος· και η μαλαγκένια, με εκείνον τον αέρα που ήρθε από τον νότο της χερσονήσου και εδώ έγινε δικός τους. Όλα με τον ήχο του τίμπλε και των φωνών.
Το τίμπλε είναι το κατεξοχήν κανάριο όργανο: μικρό, με πέντε χορδές, με το ηχείο φουσκωμένο από πίσω —το λένε «η καμπούρα»— και έναν οξύ και πολύ αναγνωρίσιμο ήχο. Είναι μακρινός συγγενής του βενεζουελάνικου κουάτρο και του γιουκαλίλι, όλα απόγονοι ιβηρικών οργάνων που ταξίδεψαν.
Κάθισε σε ένα πέτρινο πεζούλι και φαντάσου το τίμπλε να παίζει. Αυτό ήθελε ο Νέστορ: τα κανάρια να μην είναι υπόθεση βιτρίνας, αλλά κάτι που χορεύεται και τραγουδιέται.
Μη χάσεις
Ένα επινοημένο χωριό
Το συνέλαβε το 1937 ο ζωγράφος Νέστορ και το έχτισε ο αδελφός του ο Μιγκέλ σε νεοκανάριο ύφος.
Ο Νέστορ δεν το είδε τελειωμένο
Πέθανε το 1938 και το σύνολο δεν εγκαινιάστηκε παρά το 1956: σχεδόν είκοσι χρόνια ανάμεσα στην ιδέα και την πραγματικότητα.
Μπαλκόνια από ξύλο «τέα»
Η ρητινώδης καρδιά του κανάριου πεύκου: πυκνότατο, σχεδόν άσηπτο, προορισμένο για τα ευγενή μέρη.
Λαογραφία τις Κυριακές
Συγκροτήματα που χορεύουν ίσα, φολία και μαλαγκένια με τις φορεσιές που σχεδίασε ο ίδιος ο Νέστορ.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Λας Πάλμας
Βρίσκεται μέσα στο Πάρκο Ντοράμας, στην περιοχή της Σιουδάδ Χαρδίν, δίπλα στο Ξενοδοχείο Σάντα Καταλίνα. Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το Μουσείο Νέστορ.
Η στάση κρατάει είκοσι με τριάντα λεπτά, συν το μουσείο αν μπεις. Αν μπορείς, πήγαινε Κυριακή πρωί: με τα λαογραφικά συγκροτήματα να εμφανίζονται, το σύνολο εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο χτίστηκε.
Είναι το φυσικό κλείσιμο της διαδρομής στη Σιουδάδ Χαρδίν, μαζί με την οικιστική καρδιά της συνοικίας και το ίδιο το πάρκο.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι αυτό το «ξύλο τέα» των μπαλκονιών;
Η τέα είναι ένας θησαυρός του νησιού: η ρητινώδης καρδιά του κανάριου πεύκου, το πιο παλιό και σκληρό μέρος του κορμού, ποτισμένο με ρητίνη. Είναι ένα πυκνότατο ξύλο, σχεδόν άσηπτο, που αντέχει αιώνες, και γι' αυτό το κρατούσαν για τα πιο ευγενή μέρη του σπιτιού: τα μπαλκόνια, τις στέγες, τα φατνωματικά ταβάνια. Η επεξεργασία του ήταν ακριβή και αργή, οπότε ένα καλό μπαλκόνι από τέα ήταν και σημάδι κοινωνικής θέσης. Όταν δεις αυτά τα σκούρα και σκαλιστά μπαλκόνια, ξέρεις πια: δεν είναι ένα οποιοδήποτε ξύλο, είναι καθαρό κανάριο πεύκο.
Ποιους χορούς βλέπεις εδώ τις Κυριακές;
Τους γνωστούς από πάντα, αυτούς που μας βγαίνουν από την ψυχή: την ίσα, χαρούμενη και πεταχτή, για να ζωντανέψει τη γιορτή· τη φολία, αργή και αισθαντική, σχεδόν ένας πανέμορφος θρήνος· και τη μαλαγκένια, με εκείνο τον αέρα που μας ήρθε από τον νότο της χερσονήσου και εδώ έγινε δικός μας. Όλα με τον ήχο του τίμπλε και των φωνών, η μία πάνω στην άλλη. Κάθε χορός έχει τον χαρακτήρα του, και μόλις ακουστούν τα πρώτα μέτρα ξέρεις ήδη ποιος είναι η σειρά του. Άκουσέ τους με την ησυχία σου: σε αυτούς βρίσκεται το πνεύμα αυτού του τόπου.
