Ένα τεράστιο λευκό κουτί, από καμπύλες και γυαλί, φυτεμένο ανάμεσα στις παλιές προσόψεις του Ράβαλ. Είναι το MACBA, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης, έργο του Ρίτσαρντ Μάιερ που εγκαινιάστηκε το 1995. Όμως ό,τι συμβαίνει μπροστά του αξίζει όσο και ό,τι υπάρχει μέσα: η πλατεία έχει γίνει ένα από τα πιο γνωστά σημεία για σκέιτ στον κόσμο, και η σκηνή με τις σανίδες, τα γκράφιτι και τα απλωμένα ρούχα πάνω στο άψογο λευκό συνοψίζει ολόκληρο το Ράβαλ καλύτερα από οποιαδήποτε εξήγηση.
Ένα λευκό μουσείο στην πιο ανάμικτη γειτονιά
Ο Μάιερ κέρδισε το βραβείο Πρίτσκερ το 1984 και έχει μια εμμονή που αναγνωρίζεται αμέσως: χτίζει σχεδόν τα πάντα σε λευκό. Όταν του ανέθεσαν το MACBA ζήτησε ρητά η κύρια πρόσοψη να κοιτάζει τη γειτονιά, όχι να της γυρίζει την πλάτη, και η μεγάλη γυάλινη επιφάνεια να αφήνει να φαίνονται από έξω οι ράμπες όπου κινείται το κοινό στο εσωτερικό.
Το κτίριο ήταν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης πολεοδομικής επέμβασης: της ανάπλασης του Ράβαλ τις δεκαετίες του ογδόντα και του ενενήντα, που άνοιξε πλατείες, γκρέμισε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα και έφερε πολιτιστικούς θεσμούς σε μια γειτονιά που κουβαλούσε φήμη υποβαθμισμένης. Ήταν μια αμφιλεγόμενη παρέμβαση, και εξακολουθεί να είναι: άλλοι τη θεωρούν επιτυχία και άλλοι τη διαβάζουν ως την αρχή του εξευγενισμού της γειτονιάς.
Η πλατεία λέγεται δελς Άνγκελς, «των Αγγέλων», από ένα μοναστήρι δομινικανών μοναχών του 16ου αιώνα που βρισκόταν εδώ. Ένα κομμάτι εκείνου του μοναστηριού στέκει ακόμη, κολλητά στο μουσείο, και έχει γίνει εκθεσιακός χώρος. Δίπλα βρίσκεται το CCCB, το Κέντρο Σύγχρονου Πολιτισμού, στεγασμένο στην παλιά Κάζα δε λα Καριτάτ: ένα άσυλο του 18ου αιώνα.
Η πλατεία των σκέιτερ
Η πλατεία του MACBA, με το λείο δάπεδό της, τους μακριούς πάγκους και τις υψομετρικές διαφορές της, έγινε αυθόρμητα ένα από τα πιο διάσημα σημεία για σκέιτ στον πλανήτη. Εμφανίζεται σε βίντεο, περιοδικά και βιντεοπαιχνίδια, και υπάρχουν άνθρωποι που ταξιδεύουν στη Βαρκελώνη ειδικά γι' αυτήν. Το μουσείο το έχει αποδεχτεί και στην πράξη συνυπάρχει μαζί του.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η πλατεία έχει ζωή όλες τις ώρες και σε πολλές γλώσσες ταυτόχρονα. Είναι ένας από τους λίγους χώρους της πόλης όπου συνυπάρχουν χωρίς καμία αμηχανία οι κάτοικοι της γειτονιάς, οι φοιτητές, οι σκέιτερ και όσοι πηγαίνουν να δουν μια έκθεση. Το να δεις την πλατεία είναι μέρος της επίσκεψης.
Όσο για τη συλλογή: το MACBA εστιάζει στην τέχνη από τα μέσα του 20ού αιώνα και μετά, με ισχυρή καταλανική και ισπανική παρουσία —Τάπιες, Μπρόσα, Μουντάδας— και μια πολύ έντονη γραμμή εννοιολογικής τέχνης. Καλό είναι να το ξέρεις πριν μπεις: δεν είναι μουσείο με θεαματικά έργα, είναι μουσείο ιδεών, και άλλοι βγαίνουν ενθουσιασμένοι κι άλλοι βγαίνουν μπερδεμένοι.
Μη χάσεις
Η πρόσοψη που κοιτάζει τη γειτονιά
Ο Μάιερ το ζήτησε ρητά: καθόλου πλάτη στο Ράβαλ, και οι ράμπες να φαίνονται από τον δρόμο.
Το πιο διάσημο σημείο για σκέιτ
Εμφανίζεται σε βίντεο και βιντεοπαιχνίδια. Υπάρχουν άνθρωποι που ταξιδεύουν στη Βαρκελώνη για αυτή την πλατεία.
Το Κονβέντ δελς Άνγκελς
Ένα δομινικανό μοναστήρι του 16ου αιώνα στέκει ακόμη κολλητά στο μουσείο, και έχει γίνει εκθεσιακός χώρος.
Ένα μουσείο ιδεών
Εννοιολογική τέχνη και καταλανική και ισπανική συλλογή. Καλό είναι να ξέρεις πού μπαίνεις πριν μπεις.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη
Βρίσκεται στο Ράβαλ, πέντε λεπτά από τη Λα Ράμπλα και από το Μερκάτ δε λα Μπουκερία. Είναι το φυσικό σημείο εκκίνησης για να περπατήσεις τη γειτονιά προς τα νότια: την οδό Ριέρα Μπάισα με τα μαγαζιά μεταχειρισμένων, τη Ράμπλα δελ Ράβαλ με τη γάτα του Μποτέρο και, στο τέλος, το Σαντ Παου δελ Καμπ.
Το CCCB, τοίχο με τοίχο, συχνά ενδιαφέρει εξίσου τον επισκέπτη και συνήθως έχει πιο προσιτό πρόγραμμα: εκθέσεις για πόλεις, σινεμά, τεχνολογία και σύγχρονο πολιτισμό. Υπάρχουν συνδυαστικά εισιτήρια και αξίζει να ελέγξεις τι έχει το καθένα πριν αποφασίσεις.
Ακόμη κι αν δεν μπεις σε κανένα από τα δύο, η πλατεία είναι μια κανονική στάση. Κάθισε στους πάγκους είκοσι λεπτά και παρατήρησε: είναι η καλύτερη δυνατή εισαγωγή στο Ράβαλ, μια γειτονιά που οι μισοί ταξιδιωτικοί οδηγοί ξεπετούν με μια προειδοποίηση και που είναι, με διαφορά, η πιο ζωντανή του κέντρου της Βαρκελώνης.
Συχνές ερωτήσεις
Και ποιος ήταν αυτός ο Ρίτσαρντ Μάιερ;
Ο Ρίτσαρντ Μάιερ, ένας από τους μεγάλους της αμερικανικής αρχιτεκτονικής. Χρόνια πριν υψώσει αυτό είχε ήδη κερδίσει το βραβείο Πρίτσκερ, που είναι κάτι σαν το Νόμπελ των αρχιτεκτόνων. Έχει μια εμμονή που θα αναγνωρίσεις αμέσως: τα χτίζει σχεδόν όλα λευκά, από πάνω ως κάτω. Δικό του είναι, για παράδειγμα, το τεράστιο Getty Center του Λος Άντζελες. Εδώ έπαιξε σκόπιμα με το μεσογειακό μας φως που αναπηδά σε αυτό το κάτασπρο δέρμα. Γι' αυτό θαμπώνει τόσο το μεσημέρι.
Από πού βγαίνει το όνομα της πλατείας, ντελς Άνζελς;
Από ένα παλιό μοναστήρι. Ακριβώς εδώ, κάπου τον 16ο αιώνα, εγκαταστάθηκαν κάποιες Δομινικανές μοναχές στο Κουβέντ ντελς Άνζελς, και η πλατεία κατέληξε να πάρει το όνομά του. Μέρος εκείνου του μοναστηριού στέκεται ακόμη όρθιο, κολλητά στο μουσείο, μετατρεμμένο σε αίθουσα εκθέσεων. Μου αρέσει να το σκέφτομαι: εκεί όπου σήμερα κάνουν πατίνι τα παιδιά και κρέμεται η πιο ανατρεπτική τέχνη, πριν από τετρακόσια χρόνια υπήρχαν εγκλεισμός, σιωπή και προσευχές. Το Ράβαλ είναι καθαρό παλίμψηστο, στρώσεις και στρώσεις από ζωές η μία πάνω στην άλλη.
