To jedna z najlepiej zachowanych dzielnic żydowskich w Europie, a zachowała się przypadkiem: kiedy wygnanie Żydów w 1492 roku opróżniło Call, domy zajęli nowi mieszkańcy, przejścia zamurowano, a dzielnica zasnęła na wieki pod tynkiem. Gdy w XX wieku zaczęto ją odzyskiwać, okazało się, że to porzucenie zachowało ją jak kapsułę czasu.
Sześćset lat społeczności na rzymskiej drodze
Osią dzielnicy jest carrer de la Força, a to nie byle jaka średniowieczna ulica: biegnie śladem dawnej drogi rzymskiej, która przecinała miasto z północy na południe. Po obu jej stronach otwiera się labirynt zaułków, łuków i schodów, i właśnie ta gęstość odróżnia Call od każdej innej starej dzielnicy.
Społeczność żydowska żyła tu przez ponad sześćset lat, od IX wieku aż do wygnania. Nie była to społeczność marginalna: w XIII wieku Girona była jednym z wielkich ośrodków kabały, żydowskiej mistyki, z własną szkołą znaną w całym basenie Morza Śródziemnego.
Jej największa postać urodziła się na tych ulicach około 1194 roku: Moixè ben Nahman, którego chrześcijanie nazywali Bonastruc ça Porta – uczony, lekarz i kabalista, szanowany nawet przez królów. W 1263 roku Jakub I wezwał go do Barcelony na publiczną dysputę, w której miał bronić judaizmu przed chrześcijańskimi teologami.
Dysputa, napaść i milczenie
Ta dysputa w Barcelonie mówi wszystko o niemożliwym położeniu średniowiecznych społeczności żydowskich. Bonastruc ça Porta bronił swoich racji tak błyskotliwie, że zamiast nagrody musiał w końcu udać się na wygnanie, do Ziemi Świętej, gdzie zmarł. Wygrana w debacie była dokładnie tym, na co nie mógł sobie pozwolić.
Potem upadek przyspieszył. Po antyżydowskich napaściach z 1391 roku – które przetoczyły się przez pół Półwyspu Iberyjskiego – społeczność Girony była coraz bardziej zamknięta, z zamurowanymi ulicami i życiem stłoczonym i pilnowanym. Wiele przejść i łuków, którymi dziś chodzisz, to skutek tego postępującego zamykania.
Edykt o wypędzeniu z 1492 roku położył kres wszystkiemu. Domy zajęli nowi mieszkańcy, wejścia zamurowano, a dzielnica na prawie pięćset lat wtopiła się w tkankę chrześcijańskiego miasta, ukryta pod tynkami i ściankami działowymi.
To zapomnienie ją ocaliło. Gdy w XX wieku zaczęto ją odzyskiwać, mury, łuki i układ dzielnicy okazały się nietknięte, bez przebudów, które by nastąpiły, gdyby pozostała żywą częścią miasta. To ten sam mechanizm, który chroni stanowisko archeologiczne.
Nie do przegapienia
Carrer de la Força jest rzymska
Osią dzielnicy jest ślad rzymskiej drogi, która przecinała miasto z północy na południe.
Ośrodek kabały
W XIII wieku Girona miała szkołę żydowskiej mistyki znaną w całym basenie Morza Śródziemnego.
Bonastruc ça Porta
Urodzony tutaj około 1194 roku. Bronił judaizmu przed Jakubem I i skończył na wygnaniu w Ziemi Świętej.
Ocaliło ją zapomnienie
Po 1492 roku dzielnicę zamurowano i wchłonęło ją miasto. Bez przebudów przez pięć wieków przetrwała nietknięta.
Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Girony
Call zajmuje serce starego miasta, między carrer de la Força a katedrą, więc nie da się go ominąć. Nie jest za to nieuniknione zgubienie się w jego bocznych zaułkach, a właśnie to trzeba zrobić: są wąskie, schodkowe i prawie wszystkie ślepe.
Muzeum Historii Żydów przy carrer de la Força opowiada o życiu społeczności i przechowuje kolekcję nagrobków z cmentarza żydowskiego na Montjuïc w Gironie. To wizyta, która porządkuje to, co widzisz na zewnątrz, i jest warta biletu.
Dzielnica sprawdza się o każdej porze, ale późnym popołudniem i nocą, przy zapalonych latarniach i bez grup, efekt jest zupełnie inny. Wszędzie jest pod górę i po bruku, więc obuwie ma znaczenie.
Najczęstsze pytania
Skąd się wzięło słowo „Call”?
Zwykle wyjaśnia się, że pochodzi od hebrajskiego „qahal”, które znaczy wspólnota albo zgromadzenie: dzielnica była dosłownie wspólnotą. Inni wiążą je z łacińskim „callis”, czyli wąską uliczką. Patrz na to, jak chcesz: obie rzeczy dobrze opisują ten labirynt.
