Mieszkańcy Bilbao nazywają ją domem Amatxu, co po baskijsku znaczy Mateczka, i nie jest to pobożna formułka: tak mówią o swojej patronce w zwykłej rozmowie. Bazylika wieńczy wzgórze nad Casco Viejo, w miejscu, gdzie według tradycji ponad pięć wieków temu objawiła się Matka Boża, a jej wieżę widać z pół miasta.
Cztery wieki między podstawą a zwieńczeniem
Gotycki korpus wznoszono między 1511 a 1621 rokiem, czyli przez cały XVI wiek i na początku XVII: cztery długie pokolenia kładące kamień na kamieniu. Ma trzy nawy o podobnej wysokości, sklepienia krzyżowo-żebrowe i renesansowy portal, dodany, gdy budowa już trwała.
Wieża jest za to dużo młodsza: neogotycka, ukończona w 1928 roku, ponad trzy wieki po zamknięciu budowy świątyni. Ta różnica wyjaśnia, dlaczego całość wydaje się bardziej jednolita, niż jest naprawdę: neogotyk XX wieku celowo naśladował to, co było pod spodem.
Tytuł bazyliki nadał jej papież w 1908 roku i nie jest to ozdobna etykietka: uznaje wieki pielgrzymek i wagę, jaką to sanktuarium ma dla całej okolicy, nie tylko dla samego miasta.
Calzadas de Mallona i winda
Są dwa sposoby, żeby tu dotrzeć, i oba coś mówią. Historyczny to Calzadas de Mallona, schody liczące ponad trzysta stopni, które wspinają się prosto z Casco Viejo, obok plaza de Unamuno. Tą drogą chodziły pokolenia mieszkańców Bilbao i wciąż idzie się nią na romería (odpust połączony z pielgrzymką).
Wygodny to winda Begoña, publiczny dźwig, który z calle Esperanza pokonuje różnicę wysokości w niecałą minutę. To zwykły transport miejski i bardzo mało przyjezdnych wie, że istnieje: rozwiązuje sprawę podejścia bez dyskusji.
Tu rozegrał się też jeden z najmroczniejszych epizodów politycznych hiszpańskiego okresu powojennego. 16 sierpnia 1942 roku, przy wyjściu z uroczystości karlistów odbywającej się w tym właśnie sanktuarium, grupa falangistów rzuciła granaty w uczestników i kilka osób zostało ciężko rannych. Wydarzenia w Begoñi wywołały poważny kryzys wewnątrz samego reżimu.
Nie do przegapienia
Amatxu
Po baskijsku Mateczka. To nie pobożna formułka: tak mieszkańcy Bilbao nazywają w rozmowie swoją patronkę.
Wieża z 1928 roku
Gotycki korpus zamknięto w 1621 roku, a neogotycką wieżę ukończono trzy wieki później, naśladując to, co było pod spodem.
Winda Begoña
Publiczny dźwig, który pokonuje różnicę wysokości w niecałą minutę. To transport miejski i prawie nikt z przyjezdnych o nim nie wie.
Wydarzenia z 1942 roku
Zamach z użyciem granatów przy wyjściu z uroczystości karlistów wywołał kryzys wewnątrz samego reżimu frankistowskiego.
Jak wpasować ją w zwiedzanie Bilbao
Wieńczy trasę, która zaczyna się na dole, na nabrzeżu Marzana i w uliczkach Bilbao la Vieja, i wspina się aż tutaj: od portu do nieba w jednym spacerze, z kontrastem społecznym i miejskim, jakiego nie ma żadna inna trasa w mieście.
Z góry ogarniasz wzrokiem Casco Viejo, a otoczenie sanktuarium jest spokojne i zadrzewione, zupełnie inne niż gwar, który dopiero co został za tobą. Do katedry Santiago jest dziesięć minut, jeśli zejdziesz schodami Calzadas.
Pół godziny na podejście, świątynię i widoki. Jeśli przyjdziesz na romería albo 11 października, w dzień patronki, atmosfera jest zupełnie inna, a sanktuarium wypełnia się po brzegi.
Najczęstsze pytania
Z jakiej epoki naprawdę jest ten budynek?
Gotycki korpus wznoszono między 1511 a 1621 rokiem, czyli przez cały XVI wiek i początek XVII. Wieża natomiast jest dużo młodsza: neogotycka, ukończona w 1928 roku. Między podstawą a zwieńczeniem są więc ponad cztery wieki różnicy. Cztery długie pokolenia kładące kamień na kamieniu: dlatego gdziekolwiek spojrzysz, zmienia się detal.
Czy wydarzyło się tu coś głośnego w historii?
Tak, i to dość paskudnego. 16 sierpnia 1942 roku, przy wyjściu z uroczystości karlistów odbywającej się właśnie tutaj, falangiści rzucili granaty w ludzi i kilka osób zostało rannych. Znane jest to jako „Wydarzenia w Begoñi” i wywołało poważny kryzys polityczny wewnątrz samego reżimu Franco. Trudno to sobie wyobrazić w tak pogodnym miejscu jak to, ale tutaj latały odłamki.
Dlaczego nazywa się „bazyliką”, a nie po prostu kościołem?
Bo „bazylika” to tytuł, który papież nadaje świątyniom o szczególnym znaczeniu, a Begoña dostała go w 1908 roku. To nie jest tylko ładna etykietka: tytuł uznaje wieki pielgrzymowania i wagę, jaką to sanktuarium ma dla całej okolicy. Więc kiedy przejdziesz przez te drzwi, wchodzisz w coś więcej niż osiedlowy kościół: wchodzisz do domu macierzystego biskajskiej pobożności.
