De Plaza Mayor van Salamanca: een plein dat een arena was
Achtentachtig bogen, medaillons met plekken die met opzet leeg zijn gelaten en een romaanse kerk die in het bouwblok gevangenzit. Waarom het plein gesloten is en waarom het niet vierkant is, al lijkt het zo.
Het effect komt niet van één los element maar van de herhaling: achtentachtig identieke bogen langs alle vier de zijden, drie verdiepingen balkons in hetzelfde ritme, alles in dezelfde gouden steen en zonder één gevel naar buiten. Het werd gebouwd tussen 1729 en 1755 en was niet bedoeld als wandelplek, maar als arena voor stierengevechten.
Het is niet vierkant. De vier zijden zijn verschillend van lengte en geen van de hoeken is recht, omdat het plein in het bestaande stratenpatroon moest passen. De gelijkvormigheid van de gevels verbergt dat volledig.
Waarom het gesloten is
De vorm volgt de functie.
Het ontwerp is van Alberto de Churriguera, uit de familie die haar naam gaf aan de churriguereske stijl, en zijn uitgangspunt was geslotenheid: een volledig dicht plein, zonder gevels naar buiten, alleen toegankelijk via bogen op de hoeken en een paar zijdoorgangen.
Die vorm is niet esthetisch maar functioneel. Het plein was bedoeld voor stierengevechten, het grote publieke spektakel van die tijd: het midden werd afgezet, de toegangen werden gesloten en de balkons werden als zitplaatsen verhuurd, met prijzen naar hoogte en ligging.
Hetzelfde schema komt terug op de Castiliaanse hoofdpleinen uit die periode, maar weinig ervan bereiken deze gelijkvormigheid. Hier zijn alle gevels identiek, met dezelfde hoogte, hetzelfde aantal openingen per travee en dezelfde maatvoering, wat dat gevoel van een zaal in de openlucht geeft.
De noordzijde wordt ingenomen door het stadhuis, met zijn klokkengevel en zijn beelden als bekroning van het geheel, en aan de oostkant staat het Koninklijk Paviljoen, met het medaillon van Filips V, die het werk financierde. Onder de arcaden zitten de historische cafés van de stad.
De arcaden bieden beschutting bij regen en schaduw in de zomer, en het plein is vanzelf de ontmoetingsplek van de hele stad. Bij het vallen van de avond, als de verlichting aangaat, wordt de gouden Villamayor-steen zo goed als oranje.
Bustes in reliëf van koningen, conquistadores en militairen, die niet allemaal tegelijk werden aangebracht: de reeks is eeuwenlang aangevuld en sommige medaillons zijn met opzet nog leeg. Op verschillende momenten zijn er om politieke redenen bustes weggehaald en vervangen.
Als je via de doorgang aan de zuidwestkant naar buiten gaat, kom je op de Corrillo, een pleintje met arcaden op zuilen, en daar duikt iets op wat je van je stuk brengt: een romaanse kerk uit 1103, San Martín de Tours, ingeklemd tussen de gebouwen en met een gedeelde muur met woningen en winkels.
Ze werd niet naast het plein gebouwd: het plein werd zes eeuwen later om haar heen gebouwd, met de nieuwe huizen tegen haar aan. Eromheen lopen is onmogelijk en ze is maar aan twee kanten zichtbaar. Het is het meest zichtbare overblijfsel van het Salamanca van de herbevolking, ouder dan al het andere, en bijna niemand herkent haar als kerk.
Als je de Rúa Mayor afloopt, op drie minuten, staat de Casa de las Conchas, met meer dan driehonderd stenen sint-jakobsschelpen op de gevel. En recht tegenover de barokke massa van de Clerecía. Dat kruispunt, burgerlijke gotiek tegenover een jezuïetencollege, is een van de meest gefotografeerde plekken van de stad.
De Clerecía biedt bovendien het mooiste uitzicht over de oude binnenstad: Scala Coeli, een route die via de hoge tribunes en de binnenkant van de koepel omhooggaat tot de klokkenverdiepingen van de twee tweelingtorens.
Wanneer je het ziet
Het moment is het vallen van de avond, als de verlichting aangaat en de Villamayor-steen bijna oranje wordt. Dan loopt het plein vol en werkt het effect van de achtentachtig bogen, achter elkaar verlicht, het best.
's Ochtends vroeg gebeurt het omgekeerde, en dat is net zo interessant: het plein is zo goed als leeg, je kunt door het midden lopen zonder iemand om je heen en je ziet de werkelijke schaal van de ruimte, die je met mensen erin niet waarneemt.
Rond het middaguur is het in de zomer een oven zonder schaduw in het midden, al lossen de arcaden dat op. En bij regen is het waarschijnlijk de beste plek van de stad, omdat je helemaal rond kunt lopen zonder nat te worden.
Nog een opmerking: het plein is de plek waar je meerdere keren per dag langskomt zonder dat je het van plan bent, en daarom loont het om er minstens één keer goed naar te kijken in plaats van het over te steken. De medaillons, het stadhuis en het Koninklijk Paviljoen verdienen een rustig rondje.
Meer dan driehonderd sint-jakobsschelpen, één voor één uitgehakt, het embleem van de Orde van Santiago waartoe de bouwheer behoorde. Ze zijn niet gelijk: ze verschillen in grootte en reliëf, omdat verschillende steenhouwers ze maakten. Nu is het een openbare bibliotheek en is de toegang gratis: de binnenplaats is het mooiste.
Een jezuïetencollege, gebouwd vanaf 1617 tot ver in de 18e eeuw. Het bezoek Scala Coeli gaat via de hoge tribunes en de binnenkant van de koepel omhoog tot de torens en geeft het mooiste panorama van de oude binnenstad. Combikaartje rond de € 6.
Romaans, uit 1103, en gevangen in het bouwblok van het plein, dat eromheen werd gebouwd. Het noordportaal, aan de kant van de Corrillo, heeft nog de archivolt met zaagtandversiering en is het oudste wat er in de hele omgeving te zien is.
Omdat het plein bedoeld was voor stierengevechten, het grote publieke spektakel van de 18e eeuw. Het midden werd afgezet, de toegangen werden gesloten en de balkons werden als zitplaatsen verhuurd, met prijzen naar hoogte en ligging. Daarom heeft het geen gevels naar buiten en kom je er alleen binnen via bogen op de hoeken.
Is het vierkant?
Nee, al ziet het oog het niet. De vier zijden zijn verschillend van lengte en geen van de hoeken is recht, omdat het plein in het al bestaande stratenpatroon moest passen. De volstrekte gelijkvormigheid van de gevels — dezelfde hoogte, hetzelfde ritme van openingen, dezelfde steen — verbergt de onregelmatigheid volledig.
Wat zijn de medaillons op de bogen?
Bustes in reliëf van Spaanse koningen, conquistadores, militairen en vooraanstaande figuren, aangebracht in de zwikken boven de bogen. De reeks is door de eeuwen heen aangevuld en sommige medaillons zijn met opzet nog leeg, als een open lijst. Er zijn om politieke redenen bustes weggehaald en vervangen.
Wie heeft het gebouwd?
Het ontwerp is van Alberto de Churriguera, uit de familie die haar naam gaf aan de churriguereske stijl, en er werd gebouwd tussen 1729 en 1755. Filips V, wiens medaillon het Koninklijk Paviljoen aan de oostkant siert, financierde het deels. Het stadhuis, met zijn klokkengevel, neemt de noordzijde in.
Wat is het beste tijdstip om het te zien?
Het vallen van de avond, als de verlichting aangaat en de gouden Villamayor-steen zo goed als oranje wordt. Het alternatief is 's ochtends vroeg, met het plein leeg: dan zie je de werkelijke schaal van de ruimte, die je met mensen erin niet waarneemt.
Wat is er rond het plein?
Er vastgebouwd de romaanse kerk San Martín de Tours, uit 1103, ingeklemd in het bouwblok omdat het plein eromheen werd gebouwd. Op drie minuten via de Rúa Mayor de Casa de las Conchas en, ertegenover, de Clerecía, waarvan het bezoek Scala Coeli het mooiste panorama van de oude binnenstad geeft.
Praktische informatie
WaarHet precieze centrum van Salamanca. De hele autovrije oude binnenstad komt hier samen.
PrijsEen openbaar plein, altijd open en zonder toegangsprijs.
Beste tijdstipBij het vallen van de avond, met de verlichting aan. Of 's ochtends vroeg, met het plein leeg.
Bij regenOnder de arcaden kun je helemaal rond lopen zonder nat te worden.
ErnaastCasa de las Conchas en Clerecía op 3 minuten; San Martín de Tours, er vastgebouwd.
DetailKijk naar de medaillons boven de bogen: sommige zijn met opzet nog leeg.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Salamanca en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Salamanca, wanneer je wilt.
vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Salamanca