Omhoog naar Artxanda: de kabelspoorweg en het balkon van Bilbao
Een kabelspoorweg uit 1915 die bijna verdwenen was, het uitzicht waarbij je begrijpt waarom de stad “el bocho” wordt genoemd, en wat je boven kunt doen behalve kijken.
Er zijn steden die je begrijpt door erdoor te lopen en andere waarvoor je afstand moet nemen. Bilbao hoort bij de tweede soort: tot je de berg op gaat en het hele dal ziet, snap je niet waarom de stad de vorm heeft die ze heeft, waarom de Ensanche (de negentiende-eeuwse stadsuitbreiding) ligt waar hij ligt en waarom de ría, de riviermonding, werkelijk alles ordent. De rit duurt drie minuten en kost evenveel als een buskaartje.
Kijk of er mist is voordat je naar boven gaat. Bij laaghangende nevel, wat in Bilbao niet zeldzaam is, zie je van boven helemaal niets en heeft de rit geen enkele zin.
Een kabelspoorweg van meer dan een eeuw oud
En twee keer op het randje van verdwijnen.
Hij rijdt sinds 1915 en overbrugt tweehonderdzesentwintig meter hoogteverschil in iets meer dan drie minuten, over een helling van zo'n vijfenveertig procent. Het systeem is het klassieke bergsysteem: twee cabines, verbonden door een kabel, die elkaar in evenwicht houden, zodat de ene naar beneden gaat als de andere omhoog gaat en de motor alleen het verschil opvangt.
Hij werd om een heel concrete reden gebouwd. Aan het begin van de 20e eeuw raakte Artxanda in de mode als uitje: boven waren picknickplaatsen, restaurants en open veld, en de inwoners van Bilbao, die tussen fabrieken en rook woonden, wilden op zondag ontsnappen. Te voet naar boven was een flinke klim, dus werd de kabelspoorweg aangelegd.
Twee keer ging hij bijna verloren. De eerste keer tijdens de Spaanse Burgeroorlog, die hem verwoest en jarenlang buiten dienst achterliet. De tweede keer was erger omdat het zo stil gebeurde: in 1976 werd hij gesloten omdat hij niet rendabel was, en Artxanda verloor zijn navelstreng met de stad tot de druk van de buurtbewoners hem terugwon.
Nu is hij volwaardig stadsvervoer, met een kaartje tegen normaal tarief en korting met de Barik-kaart. Dat verandert de ervaring: in dezelfde cabine staan toeristen met camera's naast bewoners van de helling die met hun boodschappen naar huis gaan.
Hij vertrekt om de paar minuten en reserveren is niet nodig. De cabines lopen vanbinnen trapsgewijs op, met een vloer van treden, omdat je op die helling anders onmogelijk overeind zou blijven. Ga op weg naar boven bij het achterraam staan.
De balustrade vanwaar je heel Bilbao onder in het dal ziet liggen, met de ría die tussen de gebouwen door kronkelt. Tientallen jaren was het de plek waar verliefde stellen naartoe gingen voor hun zondagse foto, en op precies hetzelfde punt staat nog altijd een informele rij.
De nuttige oefening is niet de foto maken, maar de stukken herkennen. In het westen glanst het titanium van het Guggenheim aan het water, onmiskenbaar; daarachter rijzen de torens van de Ensanche op en de Torre Iberdrola, het hoogste gebouw van de stad; en op de overkant drommen de donkere daken van de Casco Viejo samen.
Als je de ría naar het noorden volgt, zie je de weg naar zee, met de terreinen van de oude scheepswerven die niet meer te herkennen zijn. En aan de andere kant van de berg opent zich het groen van het dal van Txorierri, waar het vliegveld ligt. De bruggen lijken van deze hoogte speelgoed.
Maar wat je hier echt leert, is de topografie. Bilbao beslaat het enige vlakke stuk grond in een smal dal en al het andere zijn hellingen die schuin bebouwd zijn. Daar komt de plaatselijke bijnaam vandaan, “el bocho”, wat de kuil betekent: de stad spreidt zich niet uit, ze kruipt weg op de bodem van een kom.
Dat gebrek aan grond verklaart in één keer een paar dingen: waarom de Ensanche aan de overkant van het water werd uitgetekend, waarom de stad de hoogte in groeide en waarom er kabelspoorwegen en openbare liften zijn. De geografie is de baas, en van hieruit zie je haar de baas spelen.
Wat je boven doet behalve kijken
Artxanda is niet alleen een uitkijkpunt: het is een open park met paden, weiden en picknickplaatsen, en dat is het verschil met elk stedelijk balkon. Je kunt er de hele middag doorbrengen, en veel inwoners van Bilbao gaan in het weekend naar boven zonder ander plan dan eten en wandelen.
Er zijn asadores, grillrestaurants, en sidrerías, ciderhuizen, en ook informelere eetgelegenheden. Boven eten met de stad beneden je is een klassiek plaatselijk plan, en in het weekend kun je beter reserveren, want het loopt vol. In de zomer zijn er bovendien de terrassen en een gemeentelijk zwembad.
Naast het uitkijkpunt zijn in de loop der tijd stukken neergezet die nu bij het landschap horen: een grote bronzen voetafdruk op de grond die de stad erbinnen omlijst, en grote letters met de naam Bilbao, die het voor de hand liggende fotomotief zijn.
Het ideale moment is de zonsondergang, als het titanium van het museum oplicht en de lichtjes van het dal een voor een aangaan. Een ruim halfuur is genoeg om naar boven te gaan, te kijken en weer af te dalen; een hele middag als je er eet. En op de terugweg brengt de wandelpromenade Campo Volantín je vlak en langs het water tot aan de Zubizuri.
📍 Over de ría, tussen Campo Volantín en de Ensanche
De witte brug van Calatrava, met de boog naar één kant verschoven en de loopbrug die in een bocht oversteekt. De oorspronkelijke vloer was van glas en werd glad bij regen, dus moest hij worden bedekt; de architect sleepte de stad uiteindelijk voor de rechter. Hij ligt op de terugweg van de kabelspoorweg.
Het is gewoon stadsvervoer, met een kaartje tegen normaal tarief en korting als je de Barik-kaart gebruikt. Reserveren of vooraf kopen is niet nodig: hij vertrekt om de paar minuten vanaf de Plaza del Funicular en de rit duurt iets meer dan drie minuten.
Kun je te voet of met de auto naar Artxanda?
Ja, allebei. Er loopt een weg tot boven met een parkeerplaats, en er rijdt ook een stadsbus. Te voet is er een pad, maar het is een lange, zware klim die maar weinig mensen voor hun plezier maken. De kabelspoorweg is de snelle optie en hoort bij de ervaring.
Wat zie je vanaf het uitkijkpunt?
Heel Bilbao onder in het dal: het titanium van het Guggenheim aan het water, de torens van de Ensanche met de Torre Iberdrola die eruit springt, de daken van de Casco Viejo op de overkant en de ría die overal tussendoor kronkelt. Aan de andere kant van de berg opent zich het dal van Txorierri, waar het vliegveld ligt.
Waarom wordt Bilbao “el bocho” genoemd?
Omdat het de kuil of het gat betekent, en vanaf Artxanda begrijp je dat letterlijk: de stad zit op de bodem van een smal dal dat aan alle kanten door bergen is ingesloten. Bilbao spreidt zich niet uit zoals andere steden, het kruipt weg op het enige vlakke stuk grond, en dat gebrek aan grond verklaart een groot deel van de stedenbouw.
Kun je boven eten?
Ja, en het hoort bij het plaatselijke plan. Er zijn asadores, sidrerías en informelere eetgelegenheden, plus terrassen in de zomer. Veel inwoners van Bilbao gaan in het weekend alleen naar boven om te eten en in het park te wandelen. Op zaterdag en zondag kun je beter reserveren, want het loopt vol.
Is het de moeite waard als het bewolkt is?
Bewolkt wel, laaghangende mist niet. Nevel komt in Bilbao vaak voor en als die in het dal blijft hangen, zie je van boven helemaal niets. Een grijze maar heldere dag werkt prima en geeft zelfs een typerender beeld van de stad dan een blauwe lucht.
Praktische informatie
WaarDalstation op de Plaza del Funicular, wijk Castaños, rechteroever.
Hoe kom je er10 minuten lopen vanaf de Casco Viejo, over de brug bij het stadhuis.
PrijsKaartje tegen stadstarief, met korting met de Barik-kaart.
DuurEen ruim halfuur om naar boven te gaan, te kijken en af te dalen. Een middag als je boven eet.
Beste tijdstipZonsondergang, als het titanium oplicht en de lichtjes van het dal aangaan.
Let opBij laaghangende mist zie je niets. Check het weer voordat je naar boven gaat.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Bilbao en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Bilbao, wanneer je wilt.