Ένα μεγάλο κουτί από γυαλί και μπετόν που αφήνει το φως να μπαίνει άφθονο, εγκαινιασμένο τον Ιούλιο του 2010 και σχεδιασμένο από τον Χουάν Ναβάρο Μπάλντεβεγκ. Και αυτό που φυλάει μέσα δεν το έχει κανένα άλλο μουσείο του κόσμου: τα αυθεντικά απολιθώματα της Αταπουέρκα, της οροσειράς που βρίσκεται δέκα χιλιόμετρα ανατολικά.
Οι αρχαιότεροι Ευρωπαίοι που γνωρίζουμε
Στη Γκραν Ντολίνα βρέθηκε ο Homo antecessor, σχεδόν ενός εκατομμυρίου ετών: οι αρχαιότεροι Ευρωπαίοι που γνωρίζουμε. Αυτό το εύρημα ανάγκασε να ξαναγραφτούν τα εγχειρίδια για το πότε και πώς έφτασαν οι άνθρωποι στην Ευρώπη.
Και σε ένα πηγάδι δεκατεσσάρων μέτρων που λέγεται Σίμα δε λος Ουέσος, το «Βάραθρο των Οστών», έχουν ανασυρθεί γύρω στα επτά χιλιάδες ανθρώπινα κατάλοιπα ηλικίας περίπου 430.000 ετών: η μεγαλύτερη συγκέντρωση ανθρώπινων απολιθωμάτων του πλανήτη, χωρίς σημείο σύγκρισης σε καμία άλλη ανασκαφή.
Από εκεί προέρχεται ο Μιγκελόν, το πιο πλήρες κρανίο σε όλο το παγκόσμιο αρχείο απολιθωμάτων, που ονομάστηκε έτσι το 1992 προς τιμήν του ποδηλάτη Μιγκέλ Ιντουράιν, που εκείνη τη χρονιά σάρωνε στον Γύρο της Γαλλίας. Είναι το αστέρι του μουσείου και ένα από τα εκθέματα που αναπαράγονται περισσότερο σε εγχειρίδια σε όλο τον κόσμο.
Οι αρχαιολογικοί χώροι ανακαλύφθηκαν από καθαρή σύμπτωση και χάρη στο τρένο: στα τέλη του 19ου αιώνα μια αγγλική μεταλλευτική εταιρεία άνοιξε με κασμά και δυναμίτη ένα μεγάλο όρυγμα στην οροσειρά για έναν σιδηρόδρομο. Η γραμμή λειτούργησε μόλις λίγα χρόνια, αλλά η τομή άφησε στο φως τις σπηλιές.
Εξκάλιμπουρ, η πρώτη νεκρική προσφορά
Η λεπτομέρεια που σου σηκώνει την τρίχα κάγκελο είναι αυτή: ανάμεσα στις χιλιάδες οστά του Βαράθρου βρέθηκε ένα μόνο εργαλείο, ένας αμφίπλευρος λίθος από κόκκινο χαλαζίτη που τον λένε Εξκάλιμπουρ.
Είναι ένα πανέμορφο αντικείμενο και ξεκάθαρα διαφορετικό από το υπόλοιπο υλικό της ανασκαφής, και πολλοί ερευνητές το ερμηνεύουν ως κάτι που τοποθετήθηκε εκεί σκόπιμα: ίσως η πρώτη νεκρική προσφορά στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Αν αυτή η ανάγνωση είναι σωστή, σημαίνει ότι πριν από 430.000 χρόνια υπήρχε ήδη συμβολική συμπεριφορά μπροστά στον θάνατο. Αλλάζει εντελώς την ιδέα για το ποιοι ήταν οι πιο μακρινοί μας πρόγονοι, και είναι ο λόγος για τον οποίο αυτό το μουσείο έχει σημασία πολύ πέρα από το Μπούργκος.
Οι οροσειρές της Αταπουέρκα ανακηρύχθηκαν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το έτος 2000. Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 1978, με τον παλαιοντολόγο Εμιλιάνο Αγκίρε, και δεν έχουν σταματήσει ούτε ένα καλοκαίρι: κάθε περίοδος φέρνει στο φως κάτι καινούργιο.
Μη χάσεις
Τα αυθεντικά απολιθώματα της Αταπουέρκα
Εγκαινιάστηκε τον Ιούλιο του 2010, σε σχέδιο του Χουάν Ναβάρο Μπάλντεβεγκ φτιαγμένο για το φως.
Homo antecessor
Σχεδόν ενός εκατομμυρίου ετών, στη Γκραν Ντολίνα: οι αρχαιότεροι Ευρωπαίοι που γνωρίζουμε.
Επτά χιλιάδες κατάλοιπα στη Σίμα δε λος Ουέσος
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση ανθρώπινων απολιθωμάτων του πλανήτη, ηλικίας περίπου 430.000 ετών.
Εξκάλιμπουρ
Ένας αμφίπλευρος λίθος από κόκκινο χαλαζίτη, το μόνο εργαλείο του Βαράθρου. Ίσως η πρώτη νεκρική προσφορά.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπούργκος
Βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Αρλανθόν, στην όχθη απέναντι από το ιστορικό κέντρο, δέκα λεπτά με τα πόδια από τον καθεδρικό περνώντας τη γέφυρα.
Η επίσκεψη κρατά δύο ώρες και κάτι, ή περισσότερο αν πας με παιδιά: η προσέγγιση είναι πολύ διδακτική και λειτουργεί καλά για όλες τις ηλικίες. Η είσοδος είναι με εισιτήριο σε συγκρατημένη τιμή.
Το μουσείο είναι η κορυφή του παγόβουνου ενός μεγαλύτερου συγκροτήματος: δίπλα βρίσκεται το Φόρουμ Εβολουθιόν, συνεδριακό κέντρο και αίθουσα συναυλιών, και κοντά το CENIEH, το εθνικό κέντρο όπου οι επιστήμονες μελετούν και χρονολογούν τα απολιθώματα. Και τους ίδιους τους αρχαιολογικούς χώρους τους επισκέπτεσαι δέκα χιλιόμετρα μακριά, με κράτηση από πριν.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς ανακαλύφθηκαν οι αρχαιολογικοί χώροι της Αταπουέρκα;
Από καθαρή σύμπτωση και χάρη στο τρένο. Στα τέλη του 19ου αιώνα μια αγγλική μεταλλευτική εταιρεία άνοιξε με κασμά και δυναμίτη ένα μεγάλο όρυγμα στην οροσειρά για έναν σιδηρόδρομο που θα μετέφερε άνθρακα και σίδηρο από τη Σιέρα δε λα Δεμάντα. Εκείνη η γραμμή λειτούργησε μόλις λίγα χρόνια, αλλά η τομή άφησε εκτεθειμένα τα σπλάχνα των σπηλαίων και τα ιζήματά τους γεμάτα απολιθώματα. Χωρίς εκείνο το όρυγμα του σιδηροδρόμου, ίσως ακόμα να μην ξέραμε ότι εδώ έζησαν οι πρώτοι Ευρωπαίοι.
Είναι αλήθεια ότι η Αταπουέρκα είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς;
Ναι, η UNESCO ανακήρυξε τις οροσειρές της Αταπουέρκα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2000. Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 1978, με τον παλαιοντολόγο Εμιλιάνο Αγκίρε, και από τότε δεν έχουν σταματήσει ούτε ένα καλοκαίρι: κάθε περίοδος φέρνει στο φως κάτι καινούργιο. Γι' αυτό εμείς οι κάτοικοι του Μπούργκος φουσκώνουμε από περηφάνια, έχουμε δίπλα μας έναν από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους του κόσμου για να καταλάβουμε από πού ερχόμαστε.
Αυτό το κτίριο είναι μόνο το μουσείο;
Είναι η κορυφή του παγόβουνου. Το μουσείο αποτελεί μέρος ενός μεγαλύτερου συγκροτήματος σχεδιασμένου γύρω από την Αταπουέρκα: δίπλα έχεις το Φόρουμ Εβολουθιόν, ένα μεγάλο συνεδριακό κέντρο και αμφιθέατρο, και πολύ κοντά το CENIEH, το εθνικό κέντρο όπου οι επιστήμονες μελετούν, χρονολογούν και διατηρούν στ' αλήθεια τα απολιθώματα. Δηλαδή, δεν είναι μόνο μια αίθουσα έκθεσης, είναι μια ολόκληρη μικρή πόλη αφιερωμένη στην έρευνα για τις ρίζες μας. Μου φαίνεται όμορφο που το Μπούργκος το πήρε τόσο στα σοβαρά.
