Emerita Augusta: Mérida'da neden bu kadar çok Roma eseri var
Lejyonerleri emekliye ayırmak için sıfırdan kurulmuş ve sonunda bir eyalet başkenti olmuş bir şehir. Bunun taşta ne anlama geldiği ve öbür Roma başkentleri yok olurken onun neden ayakta kaldığı.
Daha eski yerleşimlerin üzerinde büyüyen Roma şehirleri vardır, bir de kâğıt üzerinde çizilen Roma şehirleri. Mérida ikinci gruptandır: MÖ 25'te sıfırdan, bir planla, bir bütçeyle ve somut bir işlevle kuruldu. O işlevi anlamak, şehrin neden tiyatrosu, amfitiyatrosu, sirki, forumu, tapınakları, sekiz yüz metrelik bir köprüsü ve kendi baraj gölleri olan bir su sistemi olduğunu açıklar.
Ad her şeyi söyler: emeritus, “onurla terhis edilmiş” demektir. Mérida askerleri emekliye ayırmak için kuruldu ve bugünkü yer adı o kelimenin bozulmuş hâlidir.
Lejyonerleri emekliye ayırmak için bir şehir
Augustus, Hispania'nın son fetih seferi olan Kantabria savaşlarını yeni bitirmişti ve her savaşın sonundaki klasik bir sorunla karşı karşıyaydı: gazilerle ne yapılacağı. Bütün lejyonları onlara bir yer göstermeden terhis etmek, istikrarsızlık yaratmanın kesin bir yoluydu.
Roma'nın çözümü koloniler kurmaktı. Stratejik bir yer seçilir, emerituslar arasında toprak parselleri paylaştırılır ve onlara tam hukuki statüye sahip bir şehir verilirdi. MÖ 25'te sıra Guadiana'nın bu sığ geçidine geldi ve Colonia Iulia Augusta Emerita böyle doğdu.
Gaziler V Alaudae ve X Gemina lejyonlarından geliyordu. Sıradan sömürgeciler değillerdi: yirmi yıllık hizmeti, askerî disiplini ve yeni şehrin işlemesinde doğrudan çıkarı olan Roma yurttaşlarıydı. Roma toprak hediye etmiyordu; yeni boyun eğdirilmiş bir bölgeye sadık bir topluluk dikiyordu.
Ve kısa sürede yükseldi: Emerita, Hispania'nın bölündüğü üç eyaletten biri olan Lusitania'nın başkenti oldu. Kamu parasını getiren bu başkentlik statüsüdür ve bugün gezilebilen de o kamu parasıdır.
Şehrin iki yüz metre ötede değil de burada olmasının nedeni. Vía de la Plata'nın geçtiği, nehrin bir sığ geçidi üzerinde neredeyse sekiz yüz metre ve altmış kemer. Bir eyalet başkentinin anıtsal bir girişe ihtiyacı vardı ve bu köprü yirmi yüzyıl boyunca o giriş oldu.
Roma'ya ve tanrılaştırılmış imparatora adanmış, belediye forumuna hâkim olan imparator kültü yapısı. Bir dindarlık değildir: kimin yönettiğini her gün hatırlatan yapıdır. Şehirde hâlâ ayakta duran tek Roma tapınağıdır.
Tiyatro, kuruluştan ancak on yıl kadar sonra, MÖ 16 ya da 15 civarında geldi; amfitiyatro da MÖ 8'de. Bu hız tesadüf değil: kamu yapıları, Roma'nın Romalı gibi yaşamayı öğrettiği araçtı. Tiyatrosu olmayan bir koloni, eksiksiz bir Roma şehri değildi.
Buna araba yarışları için, yaklaşık otuz bin kişi kapasiteli sirk eklendi: tiyatro ile amfitiyatronun toplamından fazla ve İmparatorlukta bu tür yapının korunmuş en iyi örneklerinden biri. Merkezden biraz uzakta kalır ve bu yüzden hak ettiğinden çok daha az ziyaret edilir.
Bir mühendisi en çok etkileyen su sistemidir. Bir pınarın suyunu toplamakla yetinmiyorlardı: baraj gölleri —Proserpina'daki hâlâ duruyor—, kilometrelerce kanal ve arazinin alçaldığı yerlerde eğimi korumak için anıtsal kemer dizileri inşa ediyorlardı. Acueducto de los Milagros, o ağın yalnızca görünen kısmıdır.
Ve belediye forumundan ayrı eyalet forumu, tapınaklar, hamamlar, yol ağı ve Casa del Mitreo gibi mozaikli kent dışı villaları vardı. Bütün bunlar, en parlak döneminde yirmi ya da otuz bin nüfusu aşmamış olması gereken bir şehirde.
Suyu Roma dönemine ait Proserpina baraj gölünden getiren eksiksiz bir su ağının görünen kısmı. Yirmi beş metreye varan yükseklik, en az ve sabit eğimle, tamamen yerçekimiyle. Arazinin alçaldığı yerde, bunu dengelemek için kemer dizisi yükseliyordu.
Emerita, Roma'dan çok sonra da önemini korudu. Lusitania'nın Vizigot başkenti, ağırlığı olan bir piskoposluk merkezi ve Müslüman fethinden sonra da, emirliğe karşı ayaklanıp onu içeriden denetlemek için 835'te alcazabanın inşasıyla cezalandırılana kadar önemli bir şehir oldu.
Ondan sonra çöküş geldi. Şehir çok küçüldü ve yüzyıllar boyunca Roma sınırlarının yalnızca bir bölümünü kapladı; geri kalanı tarlaya ya da yarı gömülü harabelere dönüştü. Sakinleri için bir talihsizlik olan bu durum, mümkün olan en iyi koruma oldu.
Büyük yapılar taş ocağı olarak kullanıldı —her yerde mermerlerin ve kesme taşların eksik olması bundandır—, ama üzerlerine inşaat yapılmadı. Tiyatro neredeyse oturma basamaklarının tepesine kadar gömülü kaldı ve 1910'da kazılmaya başlanana kadar kimse altında ne olduğundan şüphelenmedi.
O zamandan beri bir asrı aşan kesintisiz kent arkeolojisi, bugün gezilen ve 1993'te UNESCO Dünya Mirası ilan edilen bütünü gün ışığına çıkardı. Ve bulunmaya devam ediyor: Mérida'da yeni bir binanın temelini kazmak genellikle arkeologları çağırmak demektir.
Bütün bunlardan çıkanlar buradadır: imparator portreleri, tablo gibi asılmış mozaikler, sikkeler, cam ve ev eşyaları. Koleksiyonun neredeyse tamamı şehrin kendi kazılarından gelir; yani bir eserler yığını değil, bir kazı alanının içeriğidir.
Augustus'un emeritusları şehri. Emeritus, hizmetini tamamladıktan sonra onurla terhis edilmiş askerdi; koloni de MÖ 25'te tam olarak Kantabria savaşlarından sonra V Alaudae ve X Gemina lejyonlarının gazilerini yerleştirmek için kuruldu. Bugünkü yer adı Mérida, o kelimenin bozulmuş hâlidir.
Mérida'da neden bu kadar çok Roma anıtı var?
Çünkü Hispania'nın bölündüğü üç eyaletten biri olan Lusitania'nın başkentiydi. Bir eyalet başkenti sistemli kamu yatırımı alırdı: tiyatro, amfitiyatro, sirk, forum, tapınaklar, hamamlar, anıtsal bir köprü ve kendi baraj gölleri olan bir su ağı. Bugün gezilen de bütün bunlardır.
Emerita Augusta'da kaç kişi yaşıyordu?
En yaygın tahminler, en parlak döneminde yirmi ile otuz bin arasında bir nüfustan söz eder; bu da kamu yapılarının büyüklüğünü daha da dikkat çekici kılar: yalnızca sirk yaklaşık otuz bin kişi alıyordu, yani şehrin bütün nüfusundan fazlasını. Büyük gösteriler bütün eyaletten insan çekerdi.
Bütün neden bu kadar iyi korundu?
Çünkü Orta Çağ'dan sonra şehir çok küçüldü ve Roma sınırlarının yalnızca bir bölümünü kapladı; geri kalanı tarla ya da yarı gömülü harabe olarak kaldı. Yapılar taş ocağı olarak kullanıldı, ama üzerlerine inşaat yapılmadı. Tiyatro, 1910'dan itibaren kazılana kadar neredeyse oturma basamaklarının tepesine kadar gömülü kaldı.
Roma'dan sonra Mérida'ya ne oldu?
Önemini korudu: Lusitania'nın Vizigot başkenti ve ağırlığı olan bir piskoposluk merkezi oldu. Müslüman fethinden sonra da, Córdoba Emirliği'ne karşı ayaklanıp 835 yılında tam da şehri içeriden denetlemek için yükseltilen alcazabanın inşasıyla cezalandırılana kadar önemini sürdürdü.
Hâlâ kalıntılar çıkıyor mu?
Sürekli olarak. Mérida'da bir asrı aşkın süredir kesintisiz kent arkeolojisi yapılıyor ve yeni bir binanın temelini kazmak genellikle arkeologları çağırmak demektir. Bugün gezilebilen bütünün büyük bölümü —sirk, Casa del Mitreo, Morería alanı— tiyatronunkilerden çok daha sonraki kazılarda gün ışığına çıktı.
Pratik bilgiler
KuruluşMÖ 25, Augustus'un emriyle, V Alaudae ve X Gemina lejyonlarının gazilerini yerleştirmek için.
Adın anlamıEmeritus: onurla terhis edilmiş. Mérida o kelimenin bozulmuş hâlidir.
StatüHispania'nın üç eyaletinden biri olan Roma eyaleti Lusitania'nın başkenti.
DonanımTiyatro, amfitiyatro, sirk, forum, tapınaklar, hamamlar, anıtsal köprü ve baraj gölleriyle su ağı.
Neden korunduŞehir Orta Çağ'dan sonra küçüldü ve üzerine inşaat yapılmadı. Arsa olarak değil, taş ocağı olarak kullanıldı.
Miras1993'te UNESCO Dünya Mirası ilan edildi. Kazılar sürüyor.
Haritada
🎧 Viavoy ile
Merida şehrini gez ve kendi temponda dinle
Viavoy'u indir ve Merida şehrini istediğin zaman çevrimdışı gez.
başlangıç 3,99 €· tek seferlik ödeme
City Pass · 9,99 €3 gün, Merida şehrindeki tüm turlar